Marchnad Band Eang Y Deyrnas
Unedig 2006
Dadlwytho'r Fersiwn PDF (PDF - 970KB)
Yn ynys-genedl yng ngogledd-orllewin Ewrop, mae tirwedd y DU,
gan fwyaf, yn fryniau garw a mynyddoedd isel, gyda gwastadeddau
bryniog ac eang yn y dwyrain a'r de-ddwyrain a chyfran uchel o
arfordir yn ôl ardal. Mae'r DU yn cynnwys pedair cenedl: Cymru, yr
Alban, Lloegr a Gogledd Iwerddon. Mae iddi boblogaeth o 60 miliwn o
bobl sy'n byw mewn 25 miliwn o gartrefi a dwysedd poblogaeth o 244
o drigolion i bob cilomedr sgwâr.
|
|
Poblogaeth
|
Dwysedd Poblogaeth
|
|
Cymru
|
2.9m
|
142in/km2
|
|
Yr Alban
|
5.0m
|
65in/km2
|
|
Lloegr
|
50m
|
383in/km2
|
|
Gogledd Iwerddon
|
1.7m
|
125in/km2
|
|
DU
|
59.8m
|
244in/km2
|
Tabl 1 – Poblogaeth a dwysedd
poblogaeth cenhedloedd y DU, 2005
CMC y pen o $36,599 oedd y trydydd
uchaf ar ddeg yn y byd yn 2005 yn ôl y
Gronfa Ariannol
Ryngwladol. Mae hyn yn cymharu â Lwcsembwrg ar $75,130, sydd
â'r CMC y pen uchaf yn y byd
[1]. Saif CMC y pen yng Nghymru ar 79% o gyfartaledd
y DU, sy'n gyfwerth â rhyw $28,950
[2].
Rheoleiddio
Rhyddfrydolwyd y sector telegyfathrebu ym 1982 a chaiff ei
reoleiddio gan Y Swyddfa Gyfathrebiadau (Ofcom), a
sefydlwyd ym mis Rhagfyr i gymryd lle pum corff rheoleiddio: sef y
Comisiwn Teledu Annibynnol (ITC), y Comisiwn Safonau Darlledu
(BSC), yr Awdurdod Radio, yr Awdurdod Cyfathrebiadau Radio (RCA)
a'r Swyddfa Telegyfathrebiadau (Oftel).
Mae Ofcom wedi awgrymu mai "
ei nod yw bod wedi annog
datblygu amgylchedd lle mae llawer mwy o gystadlu ac arloesi mewn
rhwydweithiau a gwasanaethau band eang" erbyn
diwedd 2007/8
[3].
Ymagwedd y Llywodraeth
Mae'r llywodraeth yn cydnabod bod gan y rhyngrwyd botensial
enfawr ar gyfer addysg, adloniant a busnes, ac mae am i bawb allu
cael mynediad ati a'i defnyddio'n hyderus
[4]. Ym mis Chwefror 2001, cyhoeddodd y
llywodraeth ei pholisi band eang, sef
UK online: the
broadband future, sy'n nodi'r prif resymau dros farn y
llywodraeth bod band eang yn bwysig: i annog defnyddwyr i gysylltu
â'r rhyngrwyd yn amlach ac am gyfnodau hirach; ac i rymuso
defnyddwyr newydd a gwasanaethau busnes. Awgrymodd y byddai'r
newidiadau hyn yn chwarae rhan bwysig mewn cystadleugarwch
genedlaethol. Nod swyddogol y llywodraeth, a amlinellwyd yn ei
pholisi, oedd "
i'r DU feddu ar y farchnad band eang helaethaf a
mwyaf cystadleuol yn y G7 erbyn 2005[5]". Bu'r
llywodraeth yn ymwneud yn llai uniongyrchol â chyflwyno band eang
na rhai o'r prif wledydd sy'n defnyddio band eang, fel Siapan a
Chorea ac wedi dibynnu, yn hytrach, ar rymoedd y farchnad ac
ymyriadau gan y rheoleiddiwr i gyrraedd y targed hwn. Nododd y
dylai strategaeth gadarn ac effeithlon ddibynnu'n bennaf ar
ddeinameg y farchnad i gynyddu nifer y cartrefi a'r cwmnïau sy'n
defnyddio band eang. Fodd bynnag, mae hefyd yn cydnabod bod sail
resymegol eglur am gyfranogiad y llywodraeth mewn ymdrin â'r
ymraniad digidol a lleihau allgáu cymdeithasol lle bydd y farchnad
yn methu
[6].
Er mwyn bodloni'r targed hwn, sefydlwyd grŵp ymgynghorol
annibynnol, sef Grŵp Rhanddeiliaid Band Eang (BSG). Mae'r grŵp yn
gweithredu'n ganolbwynt i randdeiliaid ymdrin â materion byrdymor a
hirdymor sy'n ymwneud â chyflwyno gwasanaethau band eang a'r nifer
sy'n eu defnyddio. Mae'n cynnwys y prif chwaraewyr yng nghadwyn
werth band eang o'r sectorau cyhoeddus a phreifat.
Mentrau
I ymdrin â'r heriau sy'n eu hwynebu, cyhoeddodd y llywodraeth
Gronfa Band Eang y DU, sy'n werth £30 miliwn, yn hwyr yn 2001.
Wedi'i sefydlu drwy'r AMD(yr Adran Masnach a Diwydiant), ei diben
oedd helpu i ddatblygu cynlluniau arloesol a oedd yn ymwneud â band
eang i fodloni gofynion lleol, i sicrhau y rhoddwyd mynediad at
wasanaethau band eang fforddiadwy i gymaint o bobl a busnesau
ledled y DU â phosibl. Lledaenwyd y gronfa i'r 12 Awdurdod Datblygu
Rhanbarthol (ADRh)/Gweinyddiaethau Datganoledig yn y DU[7].
Yn ogystal â hyn, er mwyn agregu'r galw am fand eang yn y
sector cyhoeddus, ar lefelau rhanbarthol a chenedlaethol, sefydlwyd
y Rhaglen Agregu Band Eang (RhABE). Mae RhABEyn fenter ar y cyd
rhwng yr AMD ac ADRh. Mae agregu galw yn cynnig marchnad fwy
deniadol i ddarparwyr isadeiledd ac yn hwyluso bargeinion sy'n
cynnig mwy o werth am arian, sydd yn ei dro o fudd i'r sector
preifat yn ogystal â'r sector cyhoeddus drwy adeiladu mwy o
isadeiledd. Nodau cyhoeddedig RhABEoedd:
- Cynyddu argaeledd band eang;
- Uchafu gwerth am arian wrth i'r sector cyhoeddus brynu
cysylltedd band eang drwy agregu gofynion band eang y sector
cyhoeddus.
Cymru
Dyfarnwyd cyfran o £2.67 miliwn o Gronfa Band Eang y DU i
Lywodraeth Cynulliad Cymru. Nodwyd e-weledigaeth Llywodraeth
y Cynulliad ar gyfer Cymru yn Cymru ArLein / Online for a
Better Wales. Mae i strategaeth band eang Cymru ddau
ganolbwynt: sef symbylu galw ac annog cyflenwad. Mae iddi sail
resymegol economaidd a chymdeithasol, gan wella busnesau ar y naill
law a gwasanaethau i gwsmeriaid, defnyddwyr a dinasyddion ar y
llall.
Lansiwyd rhaglen 'banerlong' pum mlynedd, sef Rhaglen Band
Eang Cymru sy'n werth sawl miliwn o bunnoedd, gan Lywodraeth
Cynulliad Cymru ym mis Gorffennaf 2002.Nod y rhaglen yw ategu
rhagolwg economaidd cadarnhaol i Gymru drwy ymdrin â 'diffyg yn y
farchnad' - fel a nodwyd yn yr adroddiad 'Ubiquitous Broadband
Infrastructure for Wales' a gomisiynwyd gan Awdurdod
Datblygu Cymru yn 2001. Mae Llywodraeth y Cynulliad wedi
datblygu cyfres o ymyriadau a dargedwyd gyda'r nod o ymdrin â
diffyg yn y farchnad a chynyddu cyfradd cyflwyno band eang.
Cefnogir y gwaith hwn gan Grŵp Rhanddeiliaid Band Eang Cymru, a
monitrir ei gweithgareddau gan Arsyllfa Band Eang Cymru. Un
o nodau gwreiddiol y rhaglen oedd cyflawni cyrhaeddiad o 95% o ran
gwasanaethau band eang yng Nghymru, erbyn Gorffennaf 2007. Fodd
bynnag, rhagorwyd ar y targed hwn eisoes ac, fel y cyfryw, mae'r
ffocws erbyn hyn wedi symud at gyflawni cyrhaeddiad o 100%.
Mae Rhaglen Band Eang Cymru yn cynnwys prosiectau sy'n
canolbwyntio ar alw a chyflenwad, gan fod y ddau yn gysylltiedig yn
annatod:
Symbylu galw/marchnata – Ymgyrch tair blynedd
Cymru-gyfan a dargedwyd at fusnesau, defnyddwyr a ffurfwyr barn. Ei
phrif nod yw cyflawni newid sylweddol yng Nghymru o ran y
canfyddiadau a'r ymagweddau at fand eang a, thrwy hynny, cynyddu'r
nifer sy'n defnyddio band eang ac annog defnydd mwy effeithiol ar y
dechnoleg yn y cartref ac mewn busnesau. Mae'r ymgyrch yn cynnwys:
marchnata uniongyrchol, hysbysebu yn y wasg leol a chenedlaethol yn
ogystal ag ar y radio, ac ymchwil i'r farchnad gan gynnwys arolygon
i ddeall nodweddion y farchnad Gymreig, ac anghenion ac ymagweddau
penodol dinasyddion a chymunedau tuag at fand eang, yn well.
Cynllun Cymhorthdal Band Eang Lloeren i Fentrau Bach a
Chanolig- Ar y cychwyn canolbwyntiodd y
cynllun hwn, a lansiwyd ym Medi 2002, ar roi cymhorthdal o hyd at
£1,500 i MBChau dderbyn band eang drwy loeren yn
ddarostyngedig i gyfres benodol o amodau. Daeth y cynllun hwn yn
gynllun technoleg niwtral ym mis Chwefror 2004 ac fe'i estynnwyd i
gynnwys y sectorau gwirfoddol ac elusennol hefyd.
Cynllun Profi cyn Prynu - Grymuswyd
rhwydwaith o 24 o Ganolfannau Cymorth TGCh ledled Cymru â lloerenni
a, lle'r oedd ar gael, gwasanaethau band eang LlDD (Llinell
Danysgrifio Digidol) daearol i gynnig cyfleusterau profi cyn
prynu band eang i fusnesau.
Cymorth Band Eang Arloesol Rhanbarthol (CBEARh)
– Prosiect Amcan 1 yw CBEARh a ariennir gan yr Undeb
Ewropeaidd gyda'r nod o ddod â mynediad band eang fforddiadwy i'r
35 cyfnewidfa yng Nghymru sydd i'w galluogi o hyd. Yn
ogystal, bydd yn ymdrin â mannau ledled Cymru lle ceir diffyg o ran
band eang i ddatrys effeithlonrwydd cost a rhoi mynediad at fand
eang yn effeithiol i'r ardaloedd hyn. Mae'r prosiect
cyffredinol yn un technoleg niwtral, a bydd yn achosi bod band eang
ar gael yn ehangach. Dyluniwyd y prosiect yn benodol i gynnig
mynediad at wasanaethau
band eang 'y genhedlaeth gyntaf', ar
gost sy'n gymharol ag ardaloedd trefol Cymru. Crëwyd gwefan
broceriaeth band eang (
www.bbwo.org.uk/broadband-3161)
sy'n galluogi cwmnïau, sefydliadau sector cyhoeddus ac unigolion i
gofrestru eu diddordeb mewn defnyddio band eang i leoli'r mannau
lle ceir diffyg band eang yng Nghymru.
Prosiect Agregu Band Eang Sector Cyhoeddus -
Mae'r prosiect hwn yn ceisio sefydlu'r ffordd fwyaf cost effeithiol
o gael cysylltedd band eang i'r sector cyhoeddus ledled Cymru. Bydd
yn ystyried manteision strategol, gweithredol ac economaidd, gan
ganolbwyntio'n benodol ar allu i ryngweithredu a chydweithio.
Sefydlwyd nifer o weithgorau â llywodraeth leol, iechyd, y sectorau
addysg uwch a bellach, ac eraill, i gynorthwyo wrth ddatblygu'r
achos busnes a nodi'r ateb mwyaf priodol o ran agregu band
eang.
Rhwydwaith Dysgu Gydol Oes – Mae'r Rhwydwaith
Dysgu Gydol Oes yn rhwydwaith lled band uchel ledled
Cymru a gynlluniwyd i ymdrin â gofynion cysylltedd band eang
agregedig sefydliadau sector cyhoeddus. Nod y prosiect yw cyflwyno
cysylltedd band eang i ysgolion, llyfrgelloedd a chanolfannau dysgu
ledled Cymru. Ei ddiben oedd cyflawni'r 'gwerth gorau am arian'
trwy sail resymegol a ffocws ar fuddsoddi mewn isadeiledd, gan
wella argaeledd band eang i Gymru; gyrru datblygiad economaidd;
cynyddu cystadleugarwch ac ymdrin â'r ymraniad digidol.Mae i'r
prosiect hwn yr uchelgais eithaf o gysylltu pob ysgol gynradd a
chanolfan dysgu ar gyfradd isaf o 2Mbps a phob ysgol uwchradd a
llyfrgell ar gyfradd o 8Mbps. Gall Awdurdodau Lleol ddefnyddio'r
Rhwydwaith Dysgu Gydol Oes i gefnogi eu traffig electronig eu
hunain hefyd.
Cyflymder Ffibr – Nod y
fenter Cyflymder Ffibr yw cynnig band eang
cyflymder uchel i 14 o barciau busnes ar draws gogledd Cymru.
Disgwylir i'r rhwydwaith hwn allu cefnogi lleiafswm o 10Mbps o
gysyllteddcymesur ac y gellir ei raddio yn ôl cyflymderau gigabit
yn y dyfodol, i fod yn fwy cystadleuol o ran pris na'r cynigion
band eang masnachol presennol.
Datblygu Band Eang Ail Genhedlaeth
(DBEAG) – Mae'r prosiect hwn yn ymdrin â dau o
nodau penodol Rhaglen Band Eang Cymru: yn gyntaf, i sicrhau
argaeledd isadeiledd band eang 'ail genhedlaeth' i o
leiaf 50% o'r busnesau yng Nghymru ac, yn ail, i weithredu
strategaeth a gytunwyd o ran darparu cysylltiad rhyngrwyd
uniongyrchol o Gymru i'r rhwydwaith craidd byd-eang. Ystyrir
bod band eang 'ail genhedlaeth' rhwng 2Mbps a 10Mbps. Cynlluniwyd y
cynllun broceriaeth band eang i fesur y galw am wasanaethau band
eang 'ail genhedlaeth' yng Nghymru a threfnir bod y deallusrwydd a
gesglir drwy'r cynllun ar gael i'r sector preifat, i annog darparu
gwasanaethau band eang 'ail genhedlaeth' ledled Cymru. Caiff ymateb
y farchnad i'r canfyddiadau hyn ei monitro'n agos, ac asesir
manteision posibl cysylltiad uniongyrchol rhwng Cymru â'r rhyngrwyd
graidd.
Lloegr
ActNow Cornwall - Prosiect rhanbarthol sy'n
defnyddio cyllid Ewropeaidd Amcan 1 i ddarparu band eang i
ardal o boblogaeth wasgaredig a dwysedd isel. Mae'r prosiect £12.5
miliwn wedi elwa ar £5.25 miliwn o gyllid strwythurol Ewropeaidd
Amcan Un. Cynhelir y prosiect gan Awdurdod Datblygu Rhanbarthol
De-Orllewin Lloegr, Cyngor Sir Cernyw, Menter Cernyw, Cysylltiadau
Busnes, Coleg Cernyw a BT
[8]. Nodau'r prosiect oedd dod â band eang i 12 o
gymunedau yng Nghernyw a chofrestru 3,300 o fusnesau i fand eang
erbyn Ebrill 2005. Rhagorwyd ar y nodau hyn o bell ffordd, gan fod
gan bob un o'r 101 o gyfnewidfeydd yng Nghernyw ac Ynysoedd Sili
fynediad at fand eang erbyn hyn, sy'n cynnwys 99% o fusnesau. Yn
ogystal â hyn, mae gan 8,000 o fusnesau gysylltiadau band eang
erbyn hyn; mwy na dwywaith y targed gwreiddiol. Amcangyfrifir y
crëwyd bron i 3,300 o swyddi o ganlyniad i'r prosiect, a bod CMC
Cernyw wedi elwa o fwy na £77 miliwn
[9].
Prosiect Band Eang Hampshire – Prosiect a
arweinir gan y Cyngor Sir a Chyngor Dinas Caer-wynt, a lansiodd
gynllun grant i helpu busnesau lleol gyda chost band eang.
Cynhwysai'r rhaglen dair blynedd farchnata defnyddio band eang i
gynyddu'r defnydd ohono mewn busnesau ac yn y cartref. Yn ogystal â
darparu grantiau i fusnesau a oedd yn cysylltu â band eang am y tro
cyntaf, mae'r rhaglen o weithgareddau am ddim yn cynnwys sesiynau
cyngor, cynnig 'arian yn ôl' i ddefnyddwyr cartref, digwyddiadau,
llinell gymorth am ddim a chyfleoedd dysgu
[10]
Cyswllt Busnes Humber - Ariannwyd y Cynllun
Cefnogi Busnes gan Yorkshire Forward a Chronfa Datblygu Rhanbarthol
Ewrop. Nod y fenter oedd annog busnesau lleol i gofrestru ar gyfer
band eang. Caniatâi'r fenter i fusnesau hawlio hyd at 50 y cant o
gost gwasanaethau band eang yn ôl am y flwyddyn gyntaf, hyd at
uchafswm o £3,000. Erbyn hyn, mae cyllid ar gyfer y cynllun wedi
dod i ben
[11].
RABBIT - Cefnogodd Cronfa Band Eang y DU
Ragbrawf Cynhwysiad Band Eang Ardaloedd Anghysbell
(RABBIT).Sefydlwyd y prosiect hwn i hyrwyddo defnyddio band eang i
fusnesau a sefydliadau bach mewn ardaloedd anghysbell, i roi prawf
ar ddulliau amgen o ddarparu rhyngrwyd band eang i fusnesau bach
mewn ardaloedd anghysbell, ac i werthuso effeithiolrwydd yr atebion
sydd ar gael. Er mwyn cynorthwyo busnesau bach i gysylltu â band
eang, cynigiwyd cymorth ariannol o £300 i £800 am flwyddyn gyntaf
tanysgrifiad band eang. Rhannwyd prosiect RABBIT fel prosiect ar y
cyd rhwng sawl Awdurdod Datblygu Rhanbarthol a Gweinyddiaeth
Datganoledig
[12].
Prosiect 'Demand Broadband' Awdurdod Datblygu Dwyrain
Lloegr -Diben y prosiect hwn oedd addysgu trigolion a
pherchnogion busnes am bwysigrwydd band eang, a thrwy hynny
darbwyllo darparwyr telegyfathrebu i ystyried cyflenwi marchnadoedd
lle gellir dangos bod galw am fand eang. Crëwyd gwefan
broceriaeth band eang (
www.enterprise-link.co.uk/bbb-register)
i roi gwybodaeth am fand eang, ac i ganiatáu i gwmnïau, sefydliadau
sector cyhoeddus, cymunedau ac unigolion gofrestru eu diddordeb
mewn defnyddio band eang
[13].
Broadband4Devon - Prosiect partneriaeth
sector preifat a sector cyhoeddus gwerth £12.5 miliwn, a lansiwyd
ym mis Tachwedd 2003, â'r nod o helpu 5,500 o gwmnïau yn Nyfnaint i
fanteisio'n llawn ar y chwyldro e-fusnes. Ei nod hefyd oedd
defnyddio technoleg band eang cyflym i greu neu ddiogelu mwy na
1,600 o swyddi yn Nyfnaint. Mae'r prosiect tair blynedd hwn yn
cynnig i fusnesau yn yr ardal Amcan 2 ddewis o
becynnaucymorthdaledig sy'n amrywio o gysylltu'n unig i
ddatrysiadau busnes integredig i ddatrysiadau cyflawn a
rwydweithiwyd. Hyd yn hyn, mae mwy na 6,000 o fusnesau wedi
elwa ar y prosiect ac, ym mis Mai 2005, amcangyfrifodd gwerthusiad
annibynnol o Broadband4Devon fod yr effaith ar y cyfraniad net at
Ddyfnaint, gan gynnwys gwerthiannau, busnesau a adleolwyd, arbedion
cost a chynhyrchedd, yn werth mwy na £7 miliwn
[14].
Yr Alban
Nod allweddol strategaeth band eang Gweithrediaeth yr Alban,
sef "Connecting Scotland: our broadband future", yw
"trefnu bod
cysylltiadau band eang fforddiadwy a threiddiol ar gael i
ddinasyddion a busnesau ledled yr Alban". Nod arall y
strategaeth, a lansiwyd ym mis Awst 2001, yw hyrwyddo datblygiad
economaidd ac atal ymraniad digidol rhag agor rhwng ardaloedd
trefol ac ardaloedd gwledig. Materion allweddol a amlygwyd yn yr
Alban yw mynediad, cost a galw, yn ogystal â'r angen i godi
ymwybyddiaeth a chynyddu'r nifer sy'n defnyddio band eang
[15].
Gweithrediaeth yr Alban sy'n gyfrifol am weithredu'r rhaglenni
amrywiol i annog darparu a defnyddio band eang. Maent yn cynnig
cymorth cyllid o gyfran £4.4m yr Alban o Gronfa Band Eang y DU a'r
£24m a ddyranwd ar gyfer menter band eang newydd y Weithrediaeth.
Cynhelir y gweithgareddau ar y cyd ag asiantaethau menter y
Weithrediaeth, Scottish Enterprisea Highlands and Islands
Enterprise
[16].
Prosiect ATLAS – Prosiect a gynhelir gan
Weithrediaeth yr Alban sy'n canolbwyntio ar gost gwasanaethau band
eang yn ogystal â dewis cwsmeriaid ac argaeledd.
Cyfnod cyntaf Prosiect ATLAS oedd sefydlu Cyfnewidfa Masnachu
Telathrebu (TTE) rithwir yn yr Alban a gefnogir gan gysylltiad yn
ôl â Llundain. Mae TTE yn farchnad rithwir am gysylltedd band
eangcyfanwerthol. Agorodd ym mis Ionawr 2003, ac mae'n cynnig lled
band gallu uchel i fusnesau ar gyfraddau cystadleuol. Mae TTE yn
wefan lle gall gweithredwyr telathrebu byd-eang nodi eu prisiau am
wasanaethau sydd ar gael yn yr Alban, ac mae ar agor i unrhyw
weithredwr telathrebu neu ISP (Darparwr Gwasanaethau Rhyngrwyd).
Bydd defnyddwyr y TTE yn gallu manteisio ar fwy o dryloywder ac
ansawdd gwasanaeth wrth brynu lled band, yn ogystal â'r
tebygolrwydd o gael prisiau is trwy farchnad gystadleuol.
Bydd ail gyfnod y prosiect yn lledaenu manteision ATLAS yn
ehangach, drwy adeiladu canolbwyntiau anghysbell mewn chwech o
barciau busnes Scottish Enterprise, gyda
chysylltiadau yn
ôl â'r prif ganolbwynt ATLAS yng Nghaeredin. Bydd ATLAS yn
darparu'r isadeiledd ffibr goddefol y mae ei angen i gyflwyno
gwasanaethau band eang a thelathrebu datblygedig i barciau busnes.
Scottish Enterprise fydd yn berchen ar yr isadeiledd hwn, ac fe'i
weithredir ar ei ran gan gwmni rheoli. Yna, rhoddir mynediad ar
brydles i ddarparwyr gwasanaeth ar sail agored ac anwahaniaethol.
Ni fydd Scottish Enterprise ei hun yn darparu unrhyw wasanaethau
adwerthu i ddefnyddwyr terfynol. Seilir y rhwydwaith ar dechnoleg
cenhedlaeth nesaf i sicrhau
cyd-fynd â datblygiadau'r
dyfodol. Trefnir cwblhau lleoli'r rhwydweithiau hyn yn
y parciau busnes yn gynnar yn 2006
[17].
Prosiectau Braenaru Band Eang - lansiwyd dau
brosiect ym mis Rhagfyr 2004 yn Ucheldiroedd ac Ynysoedd yr Alban
ac yn Ne'r Alban i agregu galw'r sector cyhoeddus am isadeiledd
band eang. Bydd y prosiect £70m i gysylltu ysgolion, llyfrgelloedd
ac adeiladau cyngor eraill â gwasanaethau band eang cyflym yn
darparu gwasanaethau i fwy nag 800 o safleoedd. Cysylltir y
safleoedd gan ddefnyddio cymysgedd o isadeiledd
ffibr,
di-wifrac isadeiledd ar sail copr. Ym mis Mehefin 2006
dewisodd tîm caffael gais Thus, sef gweithredwr telathrebu o'r
Alban, o flaen BT am y prosiect
[18].
Prosiectau symbylu galw:
Gwefan Neutral Broadband – Gwefan (
www.scottish-enterprise.com/broadband)
a lansiwyd i godi ymwybyddiaeth o fanteision band eang ac i gynnig
cyngor a gwybodaeth annibynnol ar fand eang i fusnesau. Mae'r wefan
yn cynnwys seminarau ar-lein, cyfleuster chwilio gweithredwyr, ac
offeryn hunanasesu i ddangos sut y gall busnesau elwa ar fand
eang
[19].
Rhwydwaith canolfannau arddangos lleol -
Rhwydwaith o ganolfannau arddangos band eang sy'n canolbwyntio ar
fuddion band eang i fusnesau, ac argaeledd eang y gwasanaeth trwy
loeren. Hyrwyddodd gweithdai band eang arddangosiadau ymarferol
rhyngweithiol aswyddogaethol i helpu busnesau i werthfawrogi
'celfyddyd y posibl' band eang gydag enghreifftiau o fanteision
gwirioneddol i fusnesau. Roedd Uned Dysgu Band Eang symudol hefyd
ar ffurf bws â chanddo loeren a gyflwynai ymwybyddiaeth ac addysg
band eang symudol i'r gymuned ehangach gan ddefnyddio'r rhaglen a
deunyddiau addysgu a ddatblygwyd ar gyfer y canolfannau
sefydlog
[20].
Mentrau symbylu cyflenwad a threialon technoleg:
Cynllun Cymhelliant Band Eang Busnes - Nod y
cynllun hwn oedd annog busnesau i ddefnyddio cysylltiad band eang
trwy gynnig grantiau a oedd ar gael ledled yr Alban tan fis Mawrth
2004. Roedd grantiau gwerth £300 ar gael i fusnesau osod
gwasanaethau band eang fel llinell ffôn, cebl neu ddi-wifr
sefydlog. I fusnesau mewn ardaloedd lle nad oedd y gwasanaethau hyn
yn debygol o fod ar gael yn y dyfodol agos, cynigiwyd grantiau
gwerth £1,200 i helpu â chost gosod a rheoli cysylltiad band eang
trwy loeren, neu ddatrysiad pwrpasol.Rhoddodd y cynllun gwreiddiol
£2.2 miliwn i fwy na 3,000 o fusnesau yn yr Alban er mwyn gosod
band eang. O ganlyniad i'r llwyddiant hwn, estynnwyd y cynllun am
flwyddyn ychwanegol ar ôl i £1 miliwn arall gael ei gynnig
[21].
Profion Llinellau Pŵer – Cynhaliwyd dau
arbrawf technegol ar dechnoleg llinellau pŵer band eang yn Crieff a
Campbeltown mewn partneriaeth â Scottish Southern Electric (SSE). O
ganlyniad, lansiodd SSE wasanaethau masnachol yn Stonehaven i roi
prawf ar yr achos dros ddefnyddio band eang llinellau pŵer. Fodd
bynnag, ers hynny mae SSE yn peidio â chofrestru cwsmeriaid
llinellau pŵer newydd, ac ymddengys fod y dechnoleg yn annhebygol o
gael ei gweld ar y farchnad dorfol oherwydd materion sy'n ymwneud
ag ymyrraeth radio
[22].
Prosiect Arddangosiad Rhwydwaith Cymunedol –
Sefydlwyd y prosiect hwn gan Highlands & Islands Enterprise i
gynnig band eang mewn cymunedau nad oedd technolegau band eang yn
eu cyrraedd eisoes. Sefydlwyd rhwydweithiau di-wifr mewn 6 chymuned
i ddangos technolegau band eang di-wifr ac i brofi'r broses o
gyflwyno i'r cymunedau mwyaf anghysbell ledled Ucheldiroedd ac
Ynysoedd yr Alban. Yn ogystal â chysylltu defnyddwyr terfynol â
band eang, mae'r prosiect yn cynnig profiad bywyd go iawn ar sut i
oresgyn heriau logistaidd, technegol, trefniadaethol a chyfreithiol
a achosir gan y model hwn
[23].
Gwasanaeth Band Eang Gwledig Ffiniau'r Alban
- Prosiect peilot a ddyluniwyd i brofi ymagweddau arloesol at
gyflwyno gwasanaethau band eang mewn ardaloedd sy'n cael eu
tanwasanaethu. Dewiswyd ardal Ffiniau'r Alban yn lleoliad i'r
peilot hwn gan mai dyma'r ardal â'r argaeledd isaf o ran band eang
yn yr Alban ar y pryd. Un o amcanion allweddol y prosiect oedd y
byddai'n parhau i ddarparu gwasanaethau band eang i ddefnyddwyr
terfynol ar sail hunangynhaliol, y tu hwnt i'r cyfnod peilot.
Defnyddiwyd technoleg ddi-wifr i gyflwyno mynediad at wasanaethau
band eang lle nad yw technolegau eraill yn fasnachol neu'n
dechnegol ymarferol. Nid yw Scottish Enterprise Borders yn darparu
gwasanaeth band eang yn uniongyrchol i'r cyhoedd, ond sefydlwyd
is-gwmni ganddo, sef SBRB Cyf, i ymddwyn yn ddarparwr cyfanwerthol
gwasanaethau i Ddarparwyr Gwasanaeth Rhyngrwyd. Wedi proses helaeth
a thrylwyr a gynhaliwyd o dan weithdrefnau tendro OJEC yr Undeb
Ewropeaidd dewiswyd THUS, sef gweithredwr o'r Alban, i gyflwyno'r
contract ar ran SBRB Cyf
[24].
Gogledd Iwerddon
Lansiodd Gweinidog yr Adran Fenter, Masnach a Buddsoddi (DETI)
weledigaeth newydd ar gyfer telathrebu yng Ngogledd Iwerddon ym mis
Hydref 2003 o'r enw "Broadband Northern Ireland – Fully
Connected". Y weledigaeth hon yw cael Gogledd Iwerddon sydd
wedi'i chysylltu'n llawn, gyda mynediad teg at wasanaethau band
eang cost effeithiol i bawb. Gosododd y llywodraeth y targedau
canlynol ar gyfer Gogledd Iwerddon:
- Bod y rhanbarth sy'n arwain y ffordd yn y DU o ran band
eang;
- Bod y rhanbarth gyntaf yn y DU i gyflawni cyrhaeddiad o 100% o
ran gwasanaethau band eang;
- 100% o fynediad at fand eang â lleiafswm o 512kbps i bob
cartref a busnes erbyn diwedd 2005;
- 12% o gartrefi ac 20% o fusnesau'n derbyn band eang erbyn
diwedd 2005;
- 100% o fand eang ar 2Mbps am brisiau cystadleuol erbyn diwedd
2006[25].
Sicrhaodd Gogledd Iwerddon £1.46m fel ei rhan hithau o Gronfa
Band Eang £30m y DU. Mae mentrau Band Eang yn cynnwys:
The Broadband SME Programme - Roedd y rhaglen
hon yn annog MBCh i gysylltu â band eang er mwyn eu helpu i gael y
manteision a gynigir gan gysylltedd band eang. Roedd cymorth
ariannol gwerth hyd at 40% o'r gost, hyd at gyfanswm o £5,000, ar
gael i fusnesau cymwys.
Electronic Libraries for Northern Ireland (ELFNI)
– Prosiect menter cyllid preifat gwerth £36.5m â'r bwriad
o ddod â gwasanaethau gwybodaeth electronig i'r holl lyfrgelloedd
cyhoeddus bron yng Ngogledd Iwerddon. Cyflwynwyd hyn ar draws y 126
o lyfrgelloedd cyhoeddus a'r system llyfrgelloedd ysgolion cyn pen
15 mis, gyda statws cwbl weithredol yn cael ei gyflawni erbyn y
dyddiad targed, sef Awst 2003. Nod y prosiect hwn oedd
"
cyflwyno gwasanaethau llyfrgell gyhoeddus
gymdeithasol-gynhwysol, cost effeithiol, effeithlon a modern i
gymuned Gogledd Iwerddon[26]".
C2k (Classroom 2000) - Prosiect £200miliwn i
ddarparu gwasanaethau addysgiadol i ysgolion trwy isadeiledd
technoleg gwybodaeth a chyfathrebu. Darparodd y prosiect systemau
e-bost ac anfon negeseuon, gwasanaethau cynadledda ar-lein,
cyfleusterau gwe gyhoeddi a gwe-letya i bob un o'r 350,000 o
ddisgyblion ac athrawon yn ysgolion Gogledd Iwerddon sy'n derbyn
cymorth grant.Bydd pob athro a disgybl wedi'u cysylltu â'r
Rhyngrwyd o'i ysgol, ac o'i ddiwrnod/diwrnod cyntaf yn yr ysgol
gynradd, bydd gan bob plentyn ei gyfeiriad/chyfeiriad e-bost diogel
ei hun. Fel rhan o'r prosiect, bydd gan bob un o 1,200 o ysgolion
cynradd, uwchradd ac anghenion arbennig Gogledd Iwerddon
gysylltiadau band eang erbyn diwedd 2006
[27].
Mae prosiectau eraill a gefnogir o dan Gronfa Band Eang y DU
yng Ngogledd Iwerddon yn cynnwys:
- Rhagbrawf gwasanaethau di-wifr band eang yn ardal De
Antrim;
- Datblygu sianel darlledu masnach deg a busnes rithwir ym
Melffast;
- Rhagbrawf di-wifr rhwydwaith band eang radio yn Dundrum;
- Astudiaeth dichonolrwydd i rwydwaith ffibr optegol ynnyfrffyrdd
Iwerddon;
- Rhagbrawf canolbwynt mynediad at ATM gwledig yn Fermanagh;
- Rhagbrawf arloesol I-Burst ym Mharc Gwyddoniaeth Gogledd
Iwerddon;
- Astudiaethau dichonolrwydd i ddarpariaeth, defnydd a galw am
fand eang yn ardal 19 o gynghorau[28].
Nid rhestr gynhwysfawr yw'r mentrau a'r prosiectau a
drafodir uchod, a gellir cael mwy o wybodaeth o'r ffynonellau
canlynol:
Gweithredwr Cyfredol
O ran preifateiddio'r farchnad delegyfathrebiadau, daeth y
gweithredwr cyfredol, sef BT, yn gwmni cyfyngedig cyhoeddus ym
1984. Preifateiddiwyd BT yn llawn ym 1993, pan werthodd llywodraeth
y DU weddill ei chyfran yn y cwmni.
Lled Band Rhyngwladol
O ran lled band rhyngwladol, yn 2004, y DU oedd y pedwerydd
uchaf yn y byd o ran lefel lled band am bob preswyliwr, yn ôl yr
Undeb Telegyfathrebu Rhyngwladol (UTRh), gyda mwy na 13Mbps y
person. Yn Nenmarc y cafwyd y lefel uchaf, sef rhyw 35Mbps y
person, o flaen Yr Iseldiroedd ar 20Mbps a Sweden ar
17Mbps
[29].
Ar hyn o bryd, nid oes gan Gymru gysylltedd band eang Haen
Ryngwladol 1. Fodd bynnag, bydd prosiect o fewn uned eGymru
Llywodraeth Cynulliad Cymru yn gwerthuso a oes angen cysylltiad
band eang Rhyngwladol i sicrhau ffyniant economaidd i Gymru ac i
fodloni gofynion datblygiad band eang at y dyfodol.
Isadeiledd
Isadeiledd Meingefn
Cafwyd cryn fuddsoddiad mewn isadeiledd meingefn yn ystod y
degawd diwethaf gan arwain at nifer o weithredwyr meingefn
rhyngwladol, gan gynnwys Thus, Cable & Wireless a Telindus,
sy'n berchen ar rwydweithiau helaeth. Mae gan y gweithredwyr cebl
NTL a Telewest rwydwaith meingefn sylweddol hefyd. Er gwaethaf hyn,
BT yw'r gweithredwr rhwydwaith pwysicaf o hyd, gyda rhwydwaith sy'n
cyrraedd holl brif drefi a dinasoedd y DU[30].
Isadeiledd Mynediad Lleol
Dominyddir isadeiledd mynediad lleol gan BT, a oedd yn berchen
ar 33.9 miliwn o'r 41.7 miliwn o linellau mynediad lleol ar ddiwedd
2005. Y prif gystadleuwyr yw NTL a Telewest. Yn ninas Hull, y
gweithredwr cyfredol yw Kingston Communications. Yn y dyfodol agos,
bydd defnydd cynyddol ar ddadfwndelu dolenni lleol yn darparu mwy o
gystadleuaeth o ran isadeiledd mynediad lleol[31].
Yn dilyn ail gyfnod Adolygiad Strategol Ofcom o
Delegyfathrebiadau, lansiodd BT adran newydd o'r enw Openreach ym
mis Ionawr 2006. Diben Openreach yw sicrhau bod gan y diwydiant
telegyfathrebu cyfan fynediad teg a chyfartal at y rhwydweithiau
mynediad lleol a chysylltu'n ôl.
Cyhoeddodd BT ei brosiect uwchraddio rhwydwaith, a enwyd yn
rhwydwaith yr unfed ganrif ar hugain (21CN), yn ystod 2003. Bydd y
prosiect hwn gwerth £10 biliwn yn gweld BT yn sefydlu rhwydwaith
band eang datblygedig ar sail systemau deallus, Protocol Rhyngrwyd
(IP), Protocol Sefydlu Sesiwn (SIP) a Chyfnewid Label Aml-Brotocol
(MPLS). Yr ardaloedd cyntaf i'w symud i'r rhwydwaith fydd Caerdydd,
Pontypridd a Phen-y-bont ar Ogwr yn ne Cymru, lle symudir 350,000 o
gwsmeriaid, gan gychwyn ym mis Tachwedd 2006[32].
Cyhoeddodd Cable & Wireless gynlluniau hefyd, ym mis
Ebrill April 2005, am ei RhGN ei hun. Bwriad y gweithredwr yw
gwario £190 miliwn dros dair blynedd ar adeiladu'r rhwydwaith
newydd[33].
Lansiodd Ofcom gorff diwydiant a fydd yn canolbwyntio ar y
trefniadau technegol a masnachol ar gyfer datblygu RhGN. Ar y
cychwyn, bydd y corff newydd, sef NGN UK, yn helpu cwmnïau i
ddatblygu fframwaith technegol a masnachol effeithiol ar gyfer
rhyngysylltu rhwng RhGN[34].
|
|
Cymru
|
Yr Alban
|
Lloegr
|
Gogledd Iwerddon
|
Cyfanswm y DU
|
|
Poblogaeth Wledig
|
22%
|
16%
|
13%
|
35%
|
12%
|
|
Pobl Hŷn
(65 oed neu'n hŷn)
|
18%
|
16%
|
16%
|
14%
|
16%
|
|
Incwm Cartref o dan
£11,500
|
43%
|
32%
|
26%
|
29%
|
27%
|
Tabl2 – Proffil o grwpiau
economaidd-gymdeithasol cenhedloedd y DU, Swyddfa Ystadegau Gwladol
a 'Dangosydd Trefol' Business Geographic, 2001
Mae lefelau uchel o boblogaeth wledig, trigolion hŷn a
chartrefi incwm isel oll yn rhwystrau i TGCh sylfaenol ac, yn y pen
draw, lefelau cyrhaeddiad band eang. Mae gan Gymru, yr Alban a
Gogledd Iwerddon oll boblogaethau gwledig uwch na Lloegr, gyda
phoblogaeth wledig hynod o uchel yng Nghymru ac Iwerddon, ar 22% a
35% o'u poblogaethau yn y drefn honno.
Mae yng Nghymru lefelau arbennig o uchel o gartrefi ag incwm o
dan £11,500 o'i chymharu â'r gwledydd eraill hefyd, ar 43% o'r holl
gartrefi, a nifer uchel o bobl sydd dros 65 oed o'i chymharu â
chyfanswm y DU. Fel y cyfryw, gan Gymru y mae'r rhwystrau
economaidd-gymdeithasol mwyaf i'w goresgyn o blith pedair gwlad y
DU o ran defnyddio band eang.
TGCh
Yn nhermau defnyddio TGCh, mae'r ffigurau diweddaraf sydd ar
gael yn dangos bod gan 65% o gartrefi gyfrifiadur personol yn
2005[35].Hefyd, roedd gan 56% o gartrefi fynediad at y rhyngrwyd ar
ddiwedd 2005. Mae'r ffigurau hyn yn cyd-fynd ag
OECD, ar gyfer treiddiad cyfrifiaduron
personol a'r rhyngrwyd. Yng Ngwlad yr Iâ y ceir lefelau uchaf Ewrop
o ran treiddiad cyfrifiaduron personol, ar 86% o gartrefi, a
threiddiad rhyngrwyd, ar 81% o gartrefi
[36].
Ffigur 1 - Treiddiad cyfrifiaduron
personol preswyl a'r rhyngrwyd i gartrefi, Gwyddoniaeth, Technoleg
a Diwydiant OECD: Sgorfwrdd 2005
Mewn ymdrech i gynyddu nifer y cartrefi â chanddynt
gyfrifiadur personol, cyflwynodd y llywodraeth Fenter Cyfrifiaduron
Cartref ym 1999. Galluogodd y cynllun i gyflogwyr ddarparu
gliniaduron neu gyfrifiaduron personol gwerth hyd at £2,500 i
weithwyr yn rhydd o dreth incwm ac Yswiriant Gwladol. I bob pwrpas,
mae'r cyflogwr yn benthyg cyfrifiadur i'r gweithiwr am gyfnod o 36
mis, gyda thaliadau'n cael eu tynnu o dâl misol y gweithiwr. Fodd
bynnag, ym mis Mawrth 2006, cyhoeddodd y llywodraeth ei bwriad i
ddod â'r eithriad treth am brynu cyfrifiaduron personol i
ben
[37].
Yn ôl y llywodraeth, nid cost yw'r unig rwystr i ddefnyddio
TGCh. Nid oes gan rai unigolion y sgiliau i ddefnyddio
cyfrifiaduron er y byddant, o bosibl, am fynd ar-lein, ac nid yw
eraill yn gweld bod y rhyngrwyd yn berthnasol i'w hanghenion. Fodd
bynnag, mae rhagbrofion â'r nod o gau'r ymraniad digidol mewn
ardaloedd dan anfantais yn awgrymu bod y canfyddiadau hyn yn newid
pan gyflwynir technoleg TGCh i fywydau. Fel y cyfryw, mae'r
llywodraeth wedi ymroi i'w gwneud yn haws i bawb gael mynediad,
p'un ai'n unigol neu drwy gyfleusterau cymunedol, a thrwy nifer o
ddyfeisiau (Cyfrifiaduron, Teledu Digidol, ffonau, dyfeisiau
symudol, ac ati.)
[38].
Ffigur 2 - Nifer sy'n defnyddio
cyfrifiaduron personol a'r rhyngrwyd fesul gwlad, Astudiaeth
Olrhain Cyfathrebiadau Ofcom, Ch2/Ch3 2005
Ar lefel ranbarthol, yn ôl ffigurau Ofcom, mae treiddiad
cyfrifiaduron personol a'r rhyngrwyd yn uwch yn Lloegr nag yng
ngwledydd eraill y DU. Efallai y bydd y nifer is sy'n defnyddio
cyfrifiaduron personol a'r rhyngrwyd yng Nghymru, yr Alban a
Gogledd Iwerddon yn rhwystro tyfiant band eang yn yr ardaloedd
hyn
[39].
Band Eang
Ar ddiwedd mis Rhagfyr 2005, cyfrifwyd bod rhyw 9.5 miliwn o
linellau band eang. Mae hyn yn cynrychioli twf o ryw 3.3 miliwn o
gysylltiadau, neu 52.5% yn ystod 2005[40]. Roedd cysylltiadau band
eang i'w cyfrif am 65.1% o'r holl gysylltiadau rhyngrwyd ar ddiwedd
2005[41].
Ffigur 3 - Cyfanswm treiddiad band
eang fesul gwlad, OECD, Rhagfyr 2005
Mae twf y farchnad yn cymharu'n ffafriol â'r twf o 33% a
adroddwyd ar draws yr OECD[42] a'r twf o 37% yn fyd-eang[43] am yr
un cyfnod; sy'n awgrymu bod y farchnad gryn bellter o gyrraedd
pwynt dirlawnder o hyd.
Ffigur 4 - Twf band eang yn ystod
2005 a threiddiad band eang yn ôl poblogaeth, Ystadegau Band Eang OECD,
Rhagfyr 2005
Mae Analysys Research yn rhagweld y bydd rhyw 12.3
miliwn o gysylltiadau band eang erbyn diwedd 2006. Byddai hyn yn
gyfwerth â chyfradd treiddiad poblogaeth o ryw 20.5 o gysylltiadau
am bob 100 o drigolion.
Tan yn ddiweddar, mae cyfraddau mabwysiadu band eang wedi
llusgo y tu ôl i wledydd eraill am y rhesymau canlynol:
- Argaeledd isel technolegau band eang;
- Prisiau uchel mynediad at fand eang o'u cymharu â phecynnau
deialu band cul;
- Treiddiad uchel mynediad deialu band cul cyn argaeledd band
eang;
- Cystadleuaeth gref gan gyfryngau amgen sefydledig, fel teledu
digidol;
- Diffyg ymwybyddiaeth o fanteision defnyddio band eang;
- Diffyg cynnwys a chymwysiadau penodol i fand eang[44].
Fodd bynnag, ymdriniwyd â llawer o'r materion hyn ac, o
ganlyniad, gwelwyd twf cryf yn y farchnad gan alluogi'r DU i symud
i sefyllfa iachach o ran mabwysiadu band eang o'i chymharu â
gwledydd eraill yn yr OECD.
Ffigur5 - Treiddiad band
eang yn ôl poblogaeth, Ystadegau Band Eang OECD, Rhagfyr
2005
Mae ffigurau'r OECD yn rhoi'r DU yn y trydydd safle ar ddeg yn
yr OECD o ran treiddiad band eang am bob aelod o'r boblogaeth; gyda
15.9% yn ei ddefnyddio ym mis Rhagfyr 2005. Mae'r ffigur hwn yn
rhoi'r DU o flaen yr OECD yn ei gyfanrwydd, oedd â threiddiad
cyfartalog o 13.6% o'r boblogaeth. Gan Wlad yr Iâ, â threiddiad
band eang o 26.7% o'r boblogaeth, yr oedd treiddiad uchaf y byd,
gan arwain Corea (25.4%) a'r Iseldiroedd (25.3%). Y treiddiad band
eang isaf yn yr OECD oedd yng Ngwlad Groeg, ar 1.4 cysylltiad band
eang am bob 100 o drigolion
[45].
Ffigur 6 - Treiddiad band eang yn
ôl cartrefi (y ddeg gwlad uchaf), Ystadegau Band Eang Byd Ch4 2005,
Point Topic, Rhagfyr 2005
O ran treiddiad band eang am bob cartref, roedd gan ryw 38% o
gartrefi gysylltiad band eang ym mis Rhagfyr 2005; mae hyn yn gosod
y DU y tu allan i'r deg gwlad uchaf yn y byd. Mae hyn lawer yn is
na'r treiddiad i gartrefi yng Nghorea, sef yr uchaf yn y byd, a
safai ar ryw 78.5% o gartrefi yr adeg honno. Cafwyd y lefelau
treiddiad i gartrefi uchaf yn Ewrop ym Monaco ar 69% o'r holl
gartrefi, tra bod yr Iseldiroedd a Denmarc hefyd yn sgorio'n uchel
gyda 58% a 54% yn y drefn honno[46].
O ran y farchnad fusnes, mae rhyw 4 miliwn o fusnesau yn y DU;
gyda mentrau o faint bach a chanolig (MBCh) yn cyfrif am fwy na 99%
ohonynt. Mae'r ffigurau diweddaraf yn 2004 yn dangos bod gan 87%
o'r holl fentrau sydd â 10 gweithiwr amser llawn neu fwy fynediad
at y rhyngrwyd. Mae'r ffigurau hefyd yn dangos bod 44% o bob menter
â chanddynt 10 gweithiwr amser llawn neu fwy yn defnyddio
cysylltiad band eang. Mae'r ddau ffigur ychydig islaw cyfartaledd
yr OECD
[47].
Ffigur 7 - Treiddiad y rhyngrwyd a
band eang i fusnesau, Gwyddoniaeth, Technoleg a Diwydiant OECD:
Sgorfwrdd 2005
Mae'r gweithredwr band eang Bulldog wedi lansio cyfres newydd
o gynhyrchion wedi'u hanelu at Fentrau Bach a Chanolig (MBCh).
Anelir y pecynnau MBCh at fusnesau â chanddynt hyd at bum deg aelod
o staff. Dangosodd ymchwil a wnaed gan Bulldog y teimlai 45% o
fusnesau y gallent dyfu'n gyflymach pe bai ganddynt fynediad at y
dechnoleg gwybodaeth a chyfathrebu gywir ar y pris cywir a chyda'r
gefnogaeth gywir
[48].
Cyrhaeddiad band eang
O ran isadeiledd band eang, mae ffigurau BT yn dangos y
gwasanaethir 99.9% o gartrefi a busnesau'r DU erbyn hyn gan
gyfnewidfeydd a alluogwyd ar gyfer ADSL ac y gall mwy na 99.8% o'r
holl ddefnyddwyr terfynol sydd wedi'u cysylltu dderbyn gwasanaethau
band eang ADSL. Fel y cyfryw, amcangyfrifir y gall 99.7% o holl
gartrefi a busnesau'r DU dderbyn gwasanaethau band eang ADSL. Yn ôl
NTL Incorporated mae ei rwydwaith yn mynd heibio i fwy na 12 miliwn
o gartrefi a busnesau yn y DU (mae rhwydweithiau NTL a Telewest yn
mynd heibio i ryw 4.7 miliwn). Erbyn hyn, uwchraddiwyd bron yr holl
rwydweithiau hyn ar gyfer gwasanaethau band eang ac, fel y cyfryw,
mae gwasanaethau cebl ar gael i ryw 50% o gartrefi'r DU ac 85% o
fusnesau'r DU.
Ffigur 8 - Amcangyfrif o
gyrhaeddiad band eang, Analysys Research, Medi
2005
Ar lefel ranbarthol, mae cyrhaeddiad band eang yng Nghymru, yr
Alban a Gogledd Iwerddon wedi dal i fyny gyda chyrhaeddiad am y DU
gyfan. Erbyn hyn, gall pob cenedl frolio cyrhaeddiad band eang o
fwy na 99% o gartrefi ac, ym mis Ionawr 2006, cyhoeddodd
llywodraeth Gogledd Iwerddon mai hi oedd y genedl gyntaf yn y DU i
gyrraedd cyrhaeddiad band eang o 100%[49].
Fodd bynnag, er bod cyfanswm cyrhaeddiad band eang yn holl
genhedloedd a rhanbarthau'r DU wedi cyrraedd lefelau y gellir eu
cymharu â'r DU gyfan, mae cyrhaeddiad technolegau ac eithrio LlDD
yn amrywio'n sylweddol. Mae cyrhaeddiad isadeiledd cebl yn arbennig
o isel yng Nghymru (25%) a Gogledd Iwerddon (33%) o'u cymharu â
rhai rhanbarthau yn Lloegr, fel Gorllewin Canolbarth Lloegr (63%) a
Llundain (55%).
|
|
LlDD
|
Cebl
|
MDS
|
Cyfanswm
|
|
Dwyrain Canolbarth
Lloegr
|
|
|
|
|
|
Dwyrain Lloegr
|
|
|
|
|
|
Llundain
|
|
|
|
|
|
Gogledd-Ddwyrain Lloegr
|
|
|
|
|
|
Gogledd-Orllewin Lloegr
|
|
|
|
|
|
Gogledd Iwerddon
|
|
|
|
|
|
Yr Alban
|
|
|
|
|
|
De-Ddwyrain Lloegr
|
|
|
|
|
|
De-Orllewin Lloegr
|
|
|
|
|
|
Cymru
|
|
|
|
|
|
Gorllewin Canolbarth
Lloegr
|
|
|
|
|
|
Swydd Efrog a Glannau
Humber
|
|
|
|
|
|
Cyfanswm
|
|
|
|
|
Tabl 3 - Cyfran y cartrefi a
gynhwysir gan dechnolegau band eang yn ôl rhanbarth daearyddol, Ch3
2005, Adroddiad Ovum ar Statws Band Eang yn y DU, Ionawr
2006
Technoleg
Cyfran o'r farchnad
O ran gwasanaethau band eang, ym mis Rhagfyr 2005, y brif
dechnoleg oedd LlDD; sy'n cyfrif am 61% o gyfanswm y cysylltiadau
band eang. Mae cebl yn cyfrif am y cyfan bron o'r gyfran sy'n
weddill, gyda chyfran o 27% o gyfanswm y cysylltiadau band
eang
[50].
Ffigur 9 - Marchnad fand eang
Gorllewin Ewrop yn ôl math o dechnoleg, Analysys Research, Rhagfyr
2005
LlDD
Cyflwynwyd y gwasanaethau ADSL cyntaf ym mis Gorffennaf 2000,
rhyw flwyddyn yn ddiweddarach na'r gwasanaeth band eang cebl
cyntaf. Er gwaethaf dechrau'n hwyr, mae LlDD wedi dod y brif
dechnoleg yn y farchnad wedi i nifer y cysylltiadau LlDD yn y
farchnad oddiweddyd cebl yn ystod 2003.
Yn nodweddiadol, mae cysylltiadau ADSL yn y DU wedi darparu
uchafswm cyflymderau i fyny o 2Mbps. Fodd bynnag, cychwynnodd BT
ragbrofion masnachol ar gysylltiadau ADSL 8Mbps ym mis Tachwedd
2005 gyda'r bwriad o uwchraddio'i holl gysylltiadau ADSL i 8Mbps
gyda gwasanaeth 'ADSL Max' newydd yn ystod gwanwyn 2006. Fodd
bynnag, dim ond cwsmeriaid yn agos i'r gyfnewidfa fydd yn gallu
derbyn y cyflymder uchaf o 8Mbps a gynigir gan y gwasanaeth ADSL
Max newydd; amcangyfrifir bod 42% o linellau BT yn cefnogi
cyflymderau 6Mbps tra bod 78% o linellau yn gallu cynnig
cysylltiadau 4Mbps[51].
O ran SDSL, gohiriodd BT ei broses o'i gyflwyno ym mis Awst
2005, gan gyfaddef nad oes gan nifer fawr o'i gyfnewidfeydd a
alluogwyd ar gyfer SDSL unrhyw danysgrifwyr SDSL. Mae BT wedi
galluogi 750 o gyfnewidfeydd ar gyfer SDSL, ond roedd wedi bwriadu
galluogi 800 o'i gyfnewidfeydd i gyflwyno SDSL. O'r 750 o
gyfnewidfeydd a alluogwyd i gyflwyno SDSL, mae 19 ohonynt yng
Nghymru, 36 yn yr Alban a 24 yng Ngogledd Iwerddon
[52].
Cyflwynwyd
dadfwndelu dolenni lleol ym mis Ionawr
2001 mewn ymdrech i gyflwyno mwy o gystadleuaeth isadeiledd i'r
farchnad. Fodd bynnag, mae DDLl wedi cychwyn yn araf iawn o'i
gymharu â marchnadoedd eraill yng Ngorllewin Ewrop. Mae
gostyngiadau i'r pris yn hwyr yn 2004 ac ynghanol 2005 wedi rhoi
hwb i DDLl, sydd wedi arwain at nifer o weithredwyr yn cyhoeddi
cynlluniau i gyflwyno DDLl yn eang. Daeth hwb arall o ymrwymiad BT
i sefydlogi prisiau ei gynhyrchion llif-bit tan y ceir 1.5 miliwn o
linellau a ddadfwndelwyd i sicrhau y cynhelir ymylon ar gyfer
dadfwndelwyr
[53].
O ran rheoleiddio, datgelodd Ofcom swydd newydd y Beirniad
Telathrebu Annibynnol ym mis Gorffennaf 2004. Sefydlwyd y swydd i
hwyluso gweithredu'r prosesau angenrheidiol sy'n galluogi i
gystadleuwyr gael mynediad at ddolen leol y darparwr cyfredol yn
gyflym, ac i annog datrysiad a gyfryngir i anghydfodau gweithredu
ar lefel ymarferol
[54].
Ffigur 10 - Llinellau LlDD
dadfwndeledig fel canran o gyfanswm llinellau LlDD, ECTA, Rhagfyr
2005
Mae ffigurau gan
ECTA yn dangos y dadfwndelwyd 192,000
o ddolenni lleol erbyn diwedd mis Rhagfyr 2005. Mae hyn yn
cynrychioli 2.7% o'r farchnad LlDD; un o'r cyfrannau DDLl o'r
farchnad DDLl isaf yng Ngorllewin Ewrop
[55].
Er ei fod yn cynyddu cystadleuaeth a gwahaniaethiad
cynhyrchion yn yr ardaloedd lle caiff ei ddefnyddio, mae
tystiolaeth i awgrymu bod DDLl yn creu 'ymraniad digidol' newydd
mewn marchnadoedd band eang lle caiff ei ddefnyddio'r eang. Yn
Ffrainc, sydd â'r gyfran DDLl o'r farchnad uchaf yn Ewrop, mae
cyrhaeddiad DDLl erbyn hyn wedi cyrraedd 50% o'r boblogaeth, ond
mae twf cyrhaeddiad pellach wedi arafu wrth i weithredwyr
ganolbwyntio ar yr ardaloedd trefol mwy proffidiol. Yn ôl y
rheoleiddiwr Ffrengig, sef ARCEP, roedd y mwyafrif o safleoedd a
ddadfwndelwyd yn lleol ar gyfer rhwydweithiau cyhoeddus a lansiwyd
gan lywodraethau lleol. Fel y cyfryw, bydd yn bwysig monitro
cynnydd DDLl yn y DU er mwyn sicrhau nad yw 'ymraniad digidol'
newydd yn ymddangos
[56].
Mae prisiau DDLl sy'n gostwng wedi arwain at nifer o
weithredwyr yn cychwyn neu'n cyhoeddi cynlluniau i ddadfwndelu rhai
o gyfnewidfeydd BT.
Mae Bulldog wedi dadfwndelu mwy na 400 o gyfnewidfeydd ledled
y DU ac mae'n disgwyl cynyddu hyn i bron i 600 erbyn diwedd Awst
2006. Ar ôl cynnal rhagbrofion, bydd Bulldog yn lansio gwasanaethau
ADSL2+ ledled ei rwydwaith yn ystod 2006. Disgwylir i'r
gwasanaethau gynnig cyflymderau lawrlwytho o hyd at 16Mbps.
Mae'r gweithredwr Teledu-Talu BSkyB hefyd yn dod i'r amlwg fel
un o brif chwaraewyr y farchnad band eang. Bydd y ffaith iddo
brynu'r gweithredwr band eang Easynet ym mis Hydref 2005 yn ei
alluogi i gynnig gwasanaethau chwarae triphlyg. Mae UKOnline (ISP
Easynet) yn honni bod ganddynt rwydwaith sy'n cyrraedd 4.4 miliwn o
gartrefi ledled y DU a chychwynnodd gynnig gwasanaethau 22Mbps i'r
cartrefi hyn gan ddefnyddio technoleg ADSL2+ ym mis Tachwedd 2005.
Cyhoeddodd Sky y caiff gwasanaeth band eang brand Sky ei lansio yn
ail hanner 2006, ac mae ganddo gynlluniau i ddadfwndelu oddeutu 379
o gyfnewidfeydd BT erbyn diwedd Mehefin 2006. Byddai hyn yn golygu
y byddai rhyw 7.5m (30 y cant) o gartrefi'r DU wedi'u cysylltu â
chyfnewidfa Sky a ddadfwnedlwyd. Mae'r gweithredwr am gynyddu
cyrhaeddiad fel y gall 70 y cant o gartrefi'r DU gael mynediad at
ei wasanaeth band eang erbyn diwedd 2007.
Mae'r ISP Be o Sweden wedi cychwyn dadfwndelu cyfnewidfeydd yn
y DU ac mae'n bwriadu gosod ei offer mewn mwy na 450 o
gyfnewidfeydd BT. Mae Be yn cynnig gwasanaethau 24Mbps ar ei
rwydwaith gan ddefnyddio technoleg ADSL2+.
Ym mis Ionawr 2006, cyhoeddodd AOL y byddai'n buddsoddi £50
miliwn mewn dadfwndelu 300 o gyfnewidfeydd yn y DU, gan roi
mynediad ato i ryw 20% o'r boblogaeth. Os bydd y cyfnod cyntaf hwn
yn llwyddiannus, mae AOL yna'n bwriadu buddsoddi £70m arall i
ddadfwndelu 1,000 o gyfnewidfeydd eraill.
Mae'r Carphone Warehouse wedi cyhoeddi cynlluniau i
ddadfwndelu 1,018 o gyfnewidfeydd ledled y DU erbyn diwedd
Gorffennaf 2006. Ym mis Ebrill 2006 cyhoeddodd y byddai'n cynnig
band eang 8Mbps 'am ddim' i ddefnyddwyr terfynol sy'n byw yn
ardaloedd ei gyfnewidfeydd. I fanteisio ar y cyfle, rhaid i
gwsmeriaid danysgrifio i wasanaeth ffôn llinell sefydlog Talk Talk
Carphone Warehouse am bris o £9.99 y mis. Bydd cost fisol o £11.00
am rentu llinell hefyd yn gymwys, gan wneud cyfanswm cost rhentu
llinell, galwadau a band eang yn £20.99 y mis.
Yn ogystal â hyn, mae Wanadoo (sydd bellach wedi'u
hail-frandio fel Orange) eisoes wedi dadfwndelu 200 o gyfnewidfeydd
BT, a chynllunnir 500 arall erbyn diwedd y flwyddyn, ac roedd
Tiscali wedi dadfwndelu 241 o gyfnewidfeydd erbyn canol Mawrth
2006, ac roedd Pipex wedi cyhoeddi cynlluniau i ddadfwndelu 100 o
gyfnewidfeydd erbyn diwedd y flwyddyn.
Mae gweithredwyr DDLl eraill â chanddynt gyrhaeddiad mwy
cyfyngedig yn cynnwys Homechoice, Edge Telecom, Zen Internet a
Node4.
Dominyddir y sector cebl gan NTL a Telewest, sydd wedi bod yr
unig ddarparwyr gwasanaethau modem cebl. Lansiwyd y gwasanaethau
cyntaf ym mis Ebrill 1999, gan roi mantais gynnar i gebl dros LlDD.
Fodd bynnag, golygai absenoldeb dewis arall cystadleuol gan
dechnolegau eraill nad oedd prisiau ar gyfer y gwasanaethau hyn yn
ddeniadol.
Yn ddiweddar, cyfnerthwyd y sector cebl ar ôl y cadarnhawyd ym
mis Hydref 2005 y byddai'r ddau weithredwr yn uno, gan greu ail
chwaraewr mwyaf y DU yn y farchnad delegyfathrebu. Mae'r endid
unedig wedi cychwyn canolbwyntio ar ddarparu gwasanaethau lled band
uwch. Ym mis Awst 2005, cyhoeddodd NTL mai 10Mbps fyddai ei
gyflymder safonol cyn pen 18 mis. Yn ogystal â hyn, byddai'r
rhagbrawf a gynllunnir ar gyfer VDSL2 yn galluogi'r gweithredwr i
gynnig gwasanaethau â chyflymderau lawrlwytho o hyd at 50Mbps a
chyflymderau llwytho i fyny o hyd at 25Mbps
[57].
Er gwaethaf perchen ar isadeiledd gweddol helaeth, nid yw'r
sector cebl yn destun rheoliadau DDLl. Fodd bynnag, mae gan NTL
bartneriaethau cyfanwerthu ag AOL, Tesco.net ac Wanadoo.
MDS
Cynigir gwasanaethau Mynediad Di-wifr Sefydloggan nifer
fach o weithredwyr, i gwsmeriaid busnes yn bennaf. Mae Analysys
Research yn amcangyfrif bod rhyw 4,000 o gysylltiadau MDS ar
ddiwedd 2005, sy'n cyfrif am lai na 0.1% o gyfanswm y cysylltiadau
band eang.
Efallai y bydd ymddangosiad WiMAX yn gweld hyn yn cynyddu.
Fodd bynnag, oherwydd aeddfedrwydd y farchnad llinell-wifr, mae'n
annhebygol o gael effaith sylweddol. Roedd yr unig wasanaeth WiMAX
masnachol ar y farchnad ar ddiwedd 2005 yn cael ei gynnig gan
Telabria. Mae'r gwasanaeth, sydd ar gael yng Nghaint yn unig, yn
cynnig cysylltiadau cymesur hyd at 10Mbps.
Mae chwaraewr WiMAX arall, sef Pipex, wedi cyhoeddi cynlluniau
i gyrraedd sawl dinas bwysig erbyn 2008.Bydd y rhan fwyaf o'r
fenter newydd, sef Pipex Wireless, ym mherchnogaeth Pipex ond â
chefnogaeth gan Intel, gyda buddsoddiad o $25 miliwn. Delir y
drwydded WiMAX arall gan PCWW sydd heb gyhoeddi cynlluniau i
gyflwyno gwasanaeth hyd yn hyn.
O ran mannau poeth di-wifr cyhoeddus, mae'r DU yn un o wledydd
mwyaf blaenllaw'r byd. Mae Analysys Research yn amcangyfrif bod tua
9,000 o fannau poeth mynediad cyhoeddus ar ddiwedd 2005. Mae ABEC
yn amcangyfrif y lleolir mwy na 500 o'r rhain yng Nghymru.
Ffibr
Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw fentrau i ddarparu cysylltiadau
ffibr preswyl. Fodd bynnag, mae nifer o weithredwyr yn darparu
cysylltiadau ffibr i fusnesau. Mae Analysys Research yn amcangyfrif
bod rhyw 44,000 o gysylltiadau ar ddiwedd 2005.
Mae Analysys Research yn amcangyfrif bod rhyw 3,000 o
gysylltiadau band eang lloeren ar ddiwedd 2005.
Gweithredwyr
O ran gweithredwyr, ar hyn o bryd dominyddir marchnad
delegyfathrebu'r DU gan ddau brif chwaraewr: BT (LlDD) a'r grŵp
NTL/Telewest unedig (Cebl). BT sydd flaenaf yn y farchnad LlDD yn
sgil y ffaith mai ychydig iawn o gystadleuaeth a geir hyd yn hyn
gan weithredwyr DDLl; roedd llinellau BT yn cyfrif am 96.5% o'r
holl linellau LlDD cyfanwerthu ym mis Rhagfyr 2005. Mae hyn yn
gyfartal â 71% o'r holl gysylltiadau band eang cyfanwerthu. Roedd
cysylltiadau NTL yn cyfrif am 16.6% o'r holl linellau cyfanwerthu
ac roedd cysylltiadau Telewest yn cyfrif am 10.2% o'r holl linellau
cyfanwerthu ar ddiwedd 2005
[58]. Mae hwn yn rhoi i'r grŵp unedig gyfran o 27%
o'r farchnad gyfanwerthu.
Ffigur 11 - Cyfrannau cyfanwerthu
ac adwerthu prif weithredwyr Gorllewin Ewrop, Analysys Research,
Rhagfyr 2005
Wrth i weithredwyr DDLl gynyddu eu cyrhaeddiad, disgwylir y
bydd cyfran BT o'r farchnad LlDD gyfanwerthu yn erydu rhywfaint yn
y dyfodol agos.
Y farchnad adwerthu
Mae mwy na 300 o Ddarparwyr Gwasanaeth Rhyngrwyd adwerthu yn y
DU, sy'n uchel iawn o'i gymharu â marchnadoedd eraill yng
Ngorllewin Ewrop. Mae'r lefel uchel hon o gystadleuaeth adwerthu
wedi arwain i BT fod â'r gyfran weithredol isaf o'r farchnad
adwerthu LlDD yng Ngorllewin Ewrop; ym mis Rhagfyr 2005, roedd
tanysgrifiadau i BT yn cyfrif am 32% yn unig o'r farchnad adwerthu
LlDD. Mae hyn yn gyfwerth â 24% o gyfanswm y farchnad adwerthu band
eang
[59].
Gwasanaethau
Rhentu Llinellau Cyfanwerthu
Cyflwynwyd cynnyrch rhentu llinellau cyfanwerthu i'r farchnad
ym mis Gorffennaf 2002 ar ôl i Oftel gynnig y fath wasanaeth er
mwyn cyflwyno cystadleuaeth barhaus yn y farchnad teleffoni
sefydlog. Gostyngodd BT ei gostau RhLlC yn dilyn dyfarniad gan
Ofcom ym mis Tachwedd 2005. Gostyngwyd cynnyrch RhLlC preswyl BT i
£8.39 o £8.74 a gostyngwyd ei gynnyrch RhLlC busnes i £9.17 o
£9.95. Yn ôl Analysys Research, roedd 2.3 miliwn o gysylltiadau
RhLlC ar ddiwedd 2005.
Er mwyn brwydro yn erbyn bygythiad ffonau symudol yn disodli
ffonau sefydlog, mae BT wedi lansio set law newydd sy'n gallu
gweithredu'n ddyfais llinell sefydlog ac yn ddyfais symudol.
Lansiwyd y gwasanaeth newydd, sef BT Fusion, ynghanol 2005 ac mae'n
defnyddio rhwydwaith di-wifr cyrhaeddiad byr i gysylltu â'r
rhwydwaith llinell sefydlog trwy orsaf sylfaen yn y cartref neu'r
busnes. Ym mis Chwefror 2006, cyhoeddodd BT fod ganddo 13,000 o
gwsmeriaid a oedd wedi cofrestru ar gyfer y gwasanaeth.
Nid oes unrhyw wasanaethau NDSL adwerthu ar y farchnad hyd yn
hyn. Fodd bynnag, gyda chartrefi ffôn-symudol-yn-unig yn cyfrif am
8% o bob cartref, efallai y bydd gofyn am y fath wasanaethau i
symbylu'r nifer sy'n defnyddio band eang yn y sector hwn
[60]. Gyda mwy o gartrefi
ffôn-symudol-yn-unig yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon nag
yn Lloegr, mae'r mater yn bwysicach i'r cenhedloedd bach nag i'r DU
yn ei chyfanrwydd.
Bach iawn o groes-berchnogaeth a geir yn y DU rhwng prif
weithredwyr llinell sefydlog a ffonau symudol, yn wir, BT yw'r unig
weithredwr cyfredol yng Ngorllewin Ewrop heb drwydded ffonau
symudol. Mae hyn yn caniatáu i weithredwyr ffonau symudol brisio'n
ymosodol heb ofni canibaleiddio cyllid llinellau sefydlog. Efallai
y bydd manteision cost 3G eto'n creu rhyfel prisio ymysg
gweithredwyr ffonau symudol, a allai arwain at gyfradd uwch o
ffonau symudol yn disodli ffonau sefydlog. Fodd bynnag, mae BT yn
dibynnu ar BT Fusion i frwydro'n ôl yn erbyn bygythiad ffonau
symudol yn disodli ffonau sefydlog trwy ddargyfeirio galwadau
ffonau symudol yn ôl i'r rhwydwaith sefydlog
[61].
Wrth i gystadleuaeth prisiau ddwysáu yn y farchnad band eang,
mae gweithredwyr yn dod yn gynyddol ymwybodol o'r angen i
wahaniaethu eu gwasanaethau er mwyn denu cwsmeriaid ac i yrru ARPU
(refeniw cyfartalog gan bob defnyddiwr). Mae'r lledau band uwch y
gellir eu cyflawni gan ddefnyddio ADSL2+ wedi caniatáu i
weithredwyr gynnig gwahaniaethiad trwy wasanaethau cyflymach, ond
mae'r ffocws yn symud tuag at wahaniaethu trwy gyflwyno cynnwys, yn
enwedig drwy IPTV a VOD.
Llofnododd BT gytundeb cynnwys â'r rhaglennydd i blant,
Cartoon Network, fel rhan o'i baratoad i lansio BT
Vision,gwasanaeth Teledu Protocol Rhyngrwyd (IPTV), yn ail hanner
2006. Mae cytundebau busnes y mae gan BT yn eu lle eisoes yn
cynnwys BBC Worldwide, Paramount, Warner Music Group, Endemol a
National Geographic.
Mae Homechoice wedi adeiladu sylfaen gwsmeriaid o 45,000 yn
ardal Llundain am ei wasanaeth IPTV. Mae'r gweithredwr am ehangu ei
ôl-troed trwy DDLl, ac mae'n gobeithio cyrraedd 10 miliwn o
gartrefi erbyn diwedd 2006.
Tra bod gweithredwyr eraill yn lansio gwasanaethau IPTV, mae
Kingston Communications wedi cyhoeddi y bydd yn diddymu ei
wasanaeth IPTV, a lansiwyd yn 2000, yn gynnar ym mis Ebrill 2006 yn
sgil lefelau gwael o fabwysiadu. Mae nifer y tanysgrifwyr wedi
cwympo o uchafbwynt o ryw 10,000 i 4,000 yn unig tua diwedd
2005.
Lansiodd BT wasanaeth VoIP preswyl tua diwedd 2003 o'r enw BT
Broadband Talk. Mae'r gwasanaeth wedi ei gynnwys gyda chysylltiad
band eang BT ac mae pecynnau ar gael o £2.99 gan ddarparwyr eraill.
Ym mis Ionawr 2006, lansiwyd gwasanaeth VoIP i MBCh o'r enw BT
Business Broadband Voice, ac mae pecynnau ar gael o £5 y mis. Ym
mis Chwefror 2006, honnodd BT fod ganddo 300,000 o gwsmeriaid VoIP
adwerthu
[62].
Yn ogystal â hyn, lansiodd Wanadoo wasanaeth VoIP am £4 y mis
ym Mawrth 2005 a lansiodd Tesco wasanaeth VoIP ym mis Ionawr
2006.
Mae NTL a Telewest ill dau wedi lansio gwasanaethau VOD.
Disgwylir y bydd gwasanaeth NTL ar gael i'w holl danysgrifwyr
teledu digidol erbyn diwedd Medi 2006. Mae Telewest eisoes wedi
cyflwyno VOD, gyda'i holl danysgrifwyr digidol yn cael y gwasanaeth
"Teleport"
[63].
Cyflwynodd y darlledydd teledu talu BSkyB Sky wasanaeth VoD
drwy fand eang. Mae gan y gwasanaeth lyfrgell gychwynnol o 200 o
deitlau, y mae BSkyB yn bwriadu ei hehangu i fwy na 1000, tra gall
defnyddwyr hefyd lawrlwytho uchafbwyntiau gemau chwaraeon. Mae Sky
trwy fand eang ar gael am ddim i danysgrifwyr Sky Digital. Yn
ddiweddarach ym mis Chwefror, adroddodd Sky fod 52 000 o gwsmeriaid
wedi cofrestru am y gwasanaeth yn ystod y tair wythnos gyntaf, tra
lawrlwythwyd 70 000 o ffilmiau yn ystod yr un cyfnod.
Lansiodd AOL wasanaeth fideo ar alw (VoD) i gyfrifiaduron
personol. Mae gwasanaeth AOL Film Downloads yn caniatáu i
ddefnyddwyr cofrestredig lawrlwytho ffilmiau llawn i'w
cyfrifiaduron personol, gyda phrisiau'n cychwyn ar £2.99 y ffilm.
Gellir cadw ffilmiau am hyd at saith niwrnod, er bod y cyfnod hwn
yn lleihau i 24 awr ar ôl cychwyn gwylio'r ffilm.
Chwarae triphlyg
Mae'r farchnad chwarae triphlyg wedi datblygu'n hwyr o'i
chymharu â llawer o Ewrop. NTL yw'r prif weithredwr ym maes chwarae
triphlyg. Yn ôl ffigurau NTL, roedd treiddiad chwarae triphlyg i
gwsmeriaid ar-y-we wedi cyrraedd 29% ar ddiwedd 2005. Yn ogystal â
hyn, roedd gan Telewest dreiddiad chwarae triphlyg o 37% o'i
gwsmeriaid. Felly, roedd gan y grŵp unedig newydd ryw 1.3 miliwn o
danysgrifwyr chwarae triphlyg ar ddiwedd 2005.
Mae cystadleuaeth yn y maes hwn yn dod i'r amlwg oddi wrth BT,
Orange/Wanadoo a BSkyB, y disgwylir iddynt oll lansio'u pecynnau eu
hunain tua diwedd 2006. Bydd pryniant BSkyB o'r Darparwr Gwasanaeth
Rhyngrwyd band eang Easynet yn caniatáu iddo gynnig gwasanaethau
band eang a theleffoni i'w danysgrifwyr teledu talu. Gyda rhyw 7.8
miliwn o danysgrifwyr teledu, portffolio cynnwys cryf a brand cryf,
mae mewn sefyllfa lle gall ddod yn chwaraewr chwarae triphlyg
pwysig yn gyflym iawn.
Ymddengys bod France Telecom, sef rhiant-gwmni Orange a
Wanadoo, ar fin mynd i'r farchnad chwarae triphlyg ar ôl cyflwyno
pecyn yn Ffrainc. Caiff ei wasanaethau a gydgyfeiriwyd eu lansio o
dan frand Orange.
Bu BT yn edrych ar ffyrdd o wahaniaethu ei hun ym marchnad
band eang y DU yn hytrach na pharhau'n ddarparwr mynediad at y
rhyngrwyd yn unig. Ym mis Tachwedd 2004, creodd y gweithredwr adran
newydd o'r enw BT Entertainment o fewn ei adain adwerthu i
ganolbwyntio ar yrru gwasanaethau band eang gwerth
ychwanegol. Mae cytundeb â Microsoft, ym mis Mehefin
2005, i ddefnyddio llwyfan meddalwedd IPTV y cwmni i gyflwyno
gwasanaethau darlledu wedi dod â BT gam yn nes at ddod yn ddarparwr
chwarae triphlyg.
Mewn ymgais i gadw ei safle fel un o'r prif chwaraewyr, mae
NTL yn edrych ar estyn ei gynnig bwndeledig. Gwrthodwyd cais ganddo
am yr MVNO (Gweithredwr Rhwydweithiau Rhithwir Symudol) Virgin
Mobile ym mis Rhagfyr 2005. Fodd bynnag, disgwylir y bydd bargen yn
cael ei chytuno yn ystod 2006 a fyddai'n galluogi i'r gweithredwr
cebl estyn ei gynnig chwarae triphlyg i becyn chwarae pedwarplyg a
fyddai'n cynnwys gwasanaeth ffôn symudol.
Prisio
Rheoleiddio prisio
Cyhoeddodd Oftel ac Ofcom benderfyniad ar y cyd am y farchnad
mynediad band eang cyfanwerthu ym mis Rhagfyr 2003. Ei ganfyddiad
oedd bod y farchnad band eang gyfanwerthu genedlaethol yn wahanol
i'r farchnad mynediad rhyngrwyd deialu a bod gan BT PSF (Pŵer
Sylweddol yn y Farchnad). O ganlyniad i hyn, cynigiodd y
rheoleiddwyr osod rhwymedigaethau rheoleiddiol ar BT, gan gynnwys
gofyniad i ddarparu mynediad rhwydwaith ar gais rhesymol. Cynigiodd
y rheoleiddwyr hefyd ei gwneud yn ofynnol i BT gynnig cynhyrchion
mynediad cyfanwerthu Datastream i Darparwyr Gwasanaeth Rhyngrwyd
adwerthu ar sail eu bod yn rhatach wrth eu hadwerthu (h.y. pennir
prisiau mynediad ar sail prisiau defnyddiwr terfynol neu adwerthu'r
gwasanaethau terfynol cyfatebol. Mae'r disgownt oddi ar y prisiau
adwerthu fel arfer yn cael ei bennu fel canran benodedig o'r pris
adwerthu)
[64].
Cynigiodd Ofcom y dylid torri cost mudo gyfanwerthol o gynhyrchion
cyfanwerthu IPStream BT o £50 i £11 y defnyddiwr ym mis Ebrill
2004. Gweithredwyd y newid hwn yn wirfoddol gan BT.
Yn ogystal â hyn, cyhoeddodd Ofcom ei brisiau DDLl ym mis
Rhagfyr 2004. Cyfarwyddodd y dylid gosod prisiau am gysylltiad
mynediad a rennir a rhentu blynyddol ar £34.86 a £15.60 yn y drefn
honno. Mae'r rhain yn ostyngiadau o ryw 70% o'u cymharu â phrisiau
BT cyn yr adolygiad. Argymhellodd Ofcom hefyd y dylid gosod cost
cysylltiad trosglwyddedig a ddadfwndelwyd yn llawn a chysylltiad
newydd ar £34.86 a £168.38 yn y drefn honno, sy'n ostyngiadau o 60%
a 30% ar lefel y prisiau blaenorol. Daeth y gostyngiadau pris hyn i
rym ar ddechrau 2005. Ym mis Tachwedd 2005, gosododd Ofcom derfyn
uchaf pris o £81.69 y flwyddyn ar gyfer rhentu dolen leol a
ddadfwndelwyd yn llawn
[65].
Prisio gwasanaethau
O ran prisio, mae cost pecynnau band eang 'cenhedlaeth gyntaf'
wedi gostwng yn sylweddol ers lansio gwasanaethau yn 2001, gan
ostwng o bris uchaf o ryw EUR67 y mis am wasanaeth 0.5Mbps yn 2001,
i ryw EUR20 y mis am wasanaeth 0.5Mbps. Er bod prisiau wedi
gostwng yn gyson ers lansio'r gwasanaethau cyntaf, y duedd
ddiweddar yn y farchnad fu i brisiau aros yn sefydlog wrth i led
band y gwasanaethau gynyddu. Fel y cyfryw, cost gwasanaeth 2Mbps yn
2005 oedd rhyw EUR27 y mis. O ganlyniad i hynny, mae prisiau 2005
yn debyg i farchnadoedd eraill yn Ewrop; yn yr Iseldiroedd a
Ffrainc, pris gwasanaethau tebyg yw rhyw EUR25-30 y mis.
Nid oedd gwasanaethau band eang 'ail genhedlaeth'
[1]preswyl ar gael yn eang yn y
farchnad ar ddiwedd 2005. Fodd bynnag, roedd BT wedi cychwyn
rhagbrofion masnachol ar ei wasanaeth 'Max' ADSL 8Mbps a oedd i'w
lansio yn gynnar yn 2006. Ym mis Rhagfyr 2005, roedd gwasanaethau
8-10Mbps ar gael mewn rhai rhannau o'r wlad, trwy rwydweithiau DDLl
a chebl, gan gostio tua EUR30-55 y mis. Mae'r prisiau hyn yn debyg
i wasanaethau cymharol yn Ffrainc, sy'n costio rhyw EUR30-40. Fodd
bynnag, mae gwasanaethau 'ail genhedlaeth' ar gael am gyn lleied â
EUR15 y mis yn ardaloedd rhaid cyfnewidfeydd dadfwndeledig yn
Ffrainc
[66].
Casgliadau
Ar ôl cychwyn yn araf, mae marchnad band eang y DU yn dod yn
farchnad band eang gynyddol ddatblygedig o'i chymharu â rhai o brif
genhedloedd Gorllewin Ewrop (fel Ffrainc a'r Almaen). Mae hyn wedi
digwydd o ganlyniad i oresgyn nifer o rwystrau i dwf band
eang;
- mae cyrhaeddiad band eang wedi cynyddu ac erbyn hyn
mae'n fwy estynedig nag mewn unrhyw wlad yn y G7 ac yng Ngorllewin
Ewrop, gydag argaeledd band eang erbyn hyn ond ychydig yn brin o
gyrraedd pobman;
- mae mwy o gystadleuaeth yn y farchnad band eang wedi
lleihau'r gwahaniaeth rhwng pris gwasanaethau band eang a phris
gwasanaethau deialu;
- mae mentrau marchnata wedi cynyddu ymwybyddiaeth o'r
manteision y gellir eu cael trwy ddefnyddio band eang; ac
- mae cynnwys penodol i fand eang yn cynyddu drwy lansio
gwasanaethau VoIP, VOD ac IPTV.
Mae lefelau ymdreiddiad band eang yn uwch na chyfartaledd OECD
ar 15.9 cysylltiad am bob 100 o drigolion ar ddiwedd 2005. Mae hyn
yn gyfwerth â rhyw 38 o gysylltiadau am bob 100 o gartrefi, sydd
rywfaint yn brin o gyrraedd lefelau tele-ddwysedd; mae Analysys
Research yn amcangyfrif bod 90 o linellau sefydlog i bob 100 o
gartrefi ar ddiwedd 2005. Mae hyn yn awgrymu bod digon o le ar
gyfer twf band eang pellach yn y farchnad.
Mae ymyrraeth y Llywodraeth wedi helpu i yrru'r farchnad band
eang trwy gefnogi a symbylu cylch rhinweddol cyflenwad a galw. Bu
hyn yn arbennig o amlwg yn y mentrau a reolir gan y Gweinyddiaethau
Datganoledig a'r Awdurdodau Datblygu Rhanbarthol. Fodd bynnag,
cyflawnwyd llawer o'r cynnydd trwy rymoedd y farchnad, gan fod
chwaraewyr allweddol y farchnad delathrebu oll wedi gwneud band
eang yn ganolog i'w strategaethau.
Ar lefel ranbarthol, mae gan Gymru, yr Alban a Gogledd
Iwerddon oll rwystrau mwy i'w goresgyn na Lloegr. Mae ymdreiddiad
TGCh sylfaenol yn is yn y cenhedloedd hyn nag yn Lloegr, ac mae
ganddynt rwystrau economaidd-gymdeithasol mwy hefyd, fel CMC is y
pen a phoblogaethau gwledig mwy.
Mae dyfodiad Rhwydwaith Cenhedlaeth Nesaf BT a'r defnydd
cynyddol ar DDLl yn debygol o gyflwyno mwy o wahaniaethu rhwng
cynhyrchion i'r farchnad, yn ogystal â chreu mwy o gwmpas ar gyfer
gwasanaethau cydgyfeiriedig a dulliau mwy datblygedig o gyflwyno
gwasanaeth yn y dyfodol agos. Dangosir y newid mewn ffocws tuag at
led band uwch a chyflwyno cynnwys gan y defnydd o ADSL2+ gan
weithredwyr DDLl, cyflwyno gwasanaethau ADSL Max a lansio neu
lansio arfaethedig gwasanaethau VOD ac IPTV.
Bydd y ffaith i BSkyB brynu'r gweithredwr DDLl Easynet yn
cyflymu cyfraddau cyflwyno chwarae triphlyg gweithredwyr wrth
iddynt geisio brwydro yn erbyn bygythiad y cystadleuydd newydd hwn.
Yn ogystal â hyn, gallai uno'r ddau weithredwr cebl, NTL a
Telewest, a phryniant arfaethedig Virgin Mobile gan NTL weld
chwaraewr pedwarplyg yn ymddangos, gan gynyddu gwahaniaethu rhwng
cynhyrchion y farchnad ymhellach.
Yn 2005, gyda chyfraddau uchel o ran argaeledd band eang a
nifer sy'n defnyddio ffonau symudol, ac ymdreiddiad band eang uwch
na chyfartalog, mae marchnad delathrebu'r DU yn dod yn gynyddol
ddatblygedig. Mae nifer o weithredwyr sy'n darparu ystod o
wasanaethau gyda ffocws cynyddol ar led band uwch a chyflwyno
cynnwys.
Cyfeiriadau
[1] Y
Gronfa Ariannol Ryngwladol,
World Economic Outlook
Database, Ebrill 2006
[2]
Western Mail,
Building better future? Not quite, 15
Mehefin 2005
[3]
Uned Strategaeth y Prif Weinidog,
Cysylltu'r DU: y Strategaeth
Ddigidol, Mawrth 2005
[4]
BREAD,
Second report on the multi-technological analysis of the
'broadband for all' concept, focus on the listing of
multitechnological key issues and practical roadmaps on how to
tackle these issues, Awst 2005
[5]
Swyddfa Seneddol Gwyddoniaeth a Thechnoleg,
Broadband Internet
Access, Gorffennaf 2002
[6]
Uned Strategaeth y Prif Weinidog,
Cysylltu'r DU: y Strategaeth
Ddigidol, Mawrth 2005
[7]
DTI,
Review of the UK Broadband Fund, Ionawr 2005
[8]Pwyllgor yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig Tŷ'r
Cyffredin,
Rural Broadband Eleventh Report of Session
2002–03,Gorffennaf 2003
[13]Pwyllgor yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig
Tŷ'r Cyffredin,
Rural Broadband Eleventh Report of Session
2002–03, Gorffennaf 2003
[15] Connecting Scotland: our broadband future, Awst
2001.
[16] BSG,
Broadband in the Devolved
Administrations Appendix 8, Tachwedd 2003
[18] The Register,
Thus pips BT to £70m Scottish
broadband project, 30 Mehefin 2006
[25] Yr Adran Fenter, Masnach a Buddsoddi,
Broadband Northern Ireland – Fully Connected, Hydref
2003
[26] Swyddfa Archwilio Gogledd Iwerddon,
The
Private Finance Initiative: Electronic Libraries for Northern
Ireland (ELFNI), Tachwedd 2005
[27] Yr Adran Fenter, Masnach a Buddsoddi,
Broadband Northern Ireland – Fully Connected, Hydref
2003
[28] Yr Adran Fenter, Masnach a Buddsoddi,
Broadband Northern Ireland – Fully Connected, Hydref
2003
[29] Yr Undeb Telegyfathrebu Rhyngwladol,
World
Telecommunications Indicators, Rhagfyr 2005
[30] Analysys Research,
Country Report: UK,
Ebrill 2006
[31] Analysys Research,
Country Report: UK,
Ebrill 2006
[33] Light Reading,
C&W Plans Its Own
21CN, 20 Ebrill 2005
[35] Content Village,
eContent in Belgium,
Awst 2004
[36] OECD, ICT database and Eurostat, Community Survey
on ICT usage in households and by individuals, Mai 2005
[37] Guardian Unlimited,
Thousands to miss out on
PC scheme, 26 Mawrth 2006
[38] Uned Strategaeth y Prif Weinidog,
Cysylltu'r
DU: y Strategaeth Ddigidol, Mawrth 2005
[39] Ofcom,
The Communications Market: Nations and
Regions, Ebrill 2006
[41] ONS,
Internet Connectivity, Mawrth
2006
[42] OECD, OECD Broadband Statistics, Rhagfyr 2005,
Ebrill 2006
[43] Point Topic, World Broadband Statistics:Q4 2005,
Mawrth 2006
[44] Ovum and Beacon,
The BEACON Broadband
Knowledge Base Report, Medi 2005
[45] OECD, OECD Broadband Statistics, Rhagfyr 2005,
Ebrill 2006
[46] Point Topic, World Broadband Statistics:Q4 2005,
Mawrth 2006
[47] OECD, ICT database and Eurostat, Community Survey
on ICT usage in enterprises, Mai 2005
[48] Bulldog,
'Caught in a Trap' UK SMEs in
Communications Limbo, Mawrth2006
[49] BBC,
Broadband coverage 'now NI wide',
16 Ionawr 2006
[51] Datganiad i'r Wasg gan BT,
BT beefs up
broadband across the UK, 2 Mawrth 2006
[53] Analysys Research,
Country Report: UK,
Ebrill 2006
[55] ECTA, Broadband Scorecard Q4 2005, Mai 2006
[56] ABEC,
Adroddiad Meincnodi Band Eang Ch1
2006, Mehefin 2006
[57] Analysys Research,
Country Report: UK,
Ebrill 2006
[58] Analysys Research,
Market shares,
2006
[60] Ofcom,
The Communications Market: Nations and
Regions, Ebrill 2006
[61] Analysys Research,
Country Report: UK,
Ebrill 2006
[62] Analysys Research,
Country Report: UK,
Ebrill 2006
[63] NTL,
Year end 2005 Results, Chwefror
2006
[64] Analysys Research,
Country Report: UK,
Ebrill 2006
[65] Analysys Research,
Country Report: UK,
Ebrill 2006
[66] Analysys
Research,
Broadband Pricing Study, Rhagfyr 200