Band Eang yng Nghymru: Adroddiad Cyflwr Genedl
(Mehefin/Gorffennaf 2006) Tachwedd 2006
Neidio I:
Diben y Ddogfen yma
Diben yr adroddiad, Band Eang yng Nghymru: Cyflwr y Genedl yw
cynnig trosolwg ar farchnad band eang Cymru fel y mae ym mis
Mehefin/Gorffennaf 2006.
Caiff y farchnad ei dadansoddi yn nhermau Argaeledd,
Fforddiadwyedd a Mabwysiadu yn achos gwahanol fathau o wasanaethau
band eang ledled Cymru gan gymharu â gweddill y DU ac yn
rhyngwladol lle bo modd. Bydd hyn yn dangos rhychwant a phris band
eang yng Nghymru a'r niferoedd sydd wedi'i fabwysiadu, a hynny mewn
cyd-destun cenedlaethol.
Bydd yr adroddiad yn edrych hefyd ar Gymwysiadau a Gyrwyr band
eang sy'n gweddnewid y modd y mae gwasanaethau band eang yn cael eu
cyflwyno a'u defnyddio gan ddefnyddwyr a busnesau ac ar y
Tueddiadau Technolegol sy'n debyg o effeithio ar y dyfodol. Bydd yr
adroddiad yn edrych hefyd ar unrhyw rwystrau a allai atal band eang
rhag tyfu ymhellach yng Nghymru.
Mae strwythur yr adroddiad wedi'i ddylunio i ganiatáu i
gynnydd wrth ddarparu gwasanaethau band eang ledled Cymru gael ei
asesu'n glir pan gaiff adroddiad ei gyhoeddi ar ddiwedd Rhaglen
Band Eang Cymru ym mis Mawrth 2007.
Mae'r adroddiad wedi'i seilio ar adroddiadau ymchwil Arsyllfa
Band Eang Cymru a'r adroddiadau gan drydydd partïon sydd wedi'u
rhestru yn y cyfeiriadau. Does dim rhagor o arolygon nac ymchwil
farchnad wedi'u cynnal yn unswydd at y cyhoeddiad yma.
Mae Arsyllfa Band Eang Cymru yn rhan anhepgor o raglen pum
mlynedd, gwerth miliynau o bunnoedd, o'r enw Band Eang Cymru, a
lansiwyd gan Lywodraeth Cynulliad Cymru ym mis Gorffennaf 2002. I
gael rhagor o wybodaeth, edrychwch ar:
www.abec.org.uk
Cafodd yr adroddiad ei ysgrifennu gan Rhodri Davies,
Cynorthwyydd Ymchwil, gyda chymorth a chyfraniadau gan y Dr James
B. Waddell, Rheolwr Project Arsyllfa Band Eang Cymru a'r Dr Leigh
Hodge, Cydymaith Ymchwil eCIC.
Crynodeb Gweithredol
Mae'r adroddiad Band Eang yng Nghymru: Cyflwr y Genedl
(Mehefin/Gorffennaf 2006) yn cynnig trosolwg ar Argaeledd,
Fforddiadwyedd a Mabwysiadu gwasanaethau
band eang yng Nghymru. Mae cymariaethau wedi'u gwneud er mwyn asesu
safle Cymru mewn perthynas â gwledydd a rhanbarthau eraill y DU, a
gwledydd eraill yn rhyngwladol. Mae'r adroddiad hefyd yn cynnwys
adolygiad ar y prif Gymwysiadau a Gyrwyr ar gyfer
band eang a'r Tueddiadau Technolegol sy'n debyg o
effeithio ar y farchnad band eang yn y tymor byr i'r tymor
canol.
Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru wedi sicrhau bod bron pob
cyfnewidfa ffôn yng Nghymru, sef 432 o 434, wedi'u galluogi bellach
ar gyfer ADSL fel rhan o broject RIBS Rhaglen Band Eang Cymru.
Mae'r ddwy gyfnewidfa arall i fod i gael eu galluogi fel rhan o'r
project. Wedyn bydd ffocws project RIBS yn symud tuag at ddarparu
gwasanaethau band eang mewn ardaloedd eraill lle nad ydyn nhw ar
gael eto. Gan mai nifer fach yn unig o aelwydydd sy'n dal yn methu
â chael gwasanaeth band eang, mae argaeledd band eang y
'genhedlaeth gyntaf' bron â chyrraedd 100%.
Er hynny, pur wahanol yw'r sefyllfa o ran band eang yr 'ail
genhedlaeth'. Ar hyn o bryd mae Cymru'n dioddef argaeledd isel iawn
yn achos gwasanaethau ar led band uwch, am mai dim ond 33% o'r
aelwydydd sy'n gallu cael gwasanaeth sy'n cynnig hyd at 8Mbps. Dim
ond yn ddiweddar y mae gwasanaethau sy'n cynnig lled band uwch byth
wedi'u lansio a dim ond yn gyfyngedig iawn y mae'r rhain ar
gael.
Mae'r galw cynyddol am led band uwch ac argaeledd isel
gwasanaethau ar led band uwch yn dod yn broblemau mwyfwy pwysig ym
maes band eang. Amcangyfrifwyd bod y galw am led band wedi cynyddu
i lefelau sydd y tu hwnt i'r lefelau y gall technolegau cyfredol
DSL yn y DU eu bodloni. Bydd darpariaeth 21CN BT yn sicrhau bod
gwasanaethau ar led band uwch ar gael yng Nghymru, ond fydd y rhain
ddim ar gael i Gymru gyfan tan 2011 a bydd yr union led band y gall
aelwyd unigol ei sicrhau yn dibynnu ar hyd eu dolen leol
unigol.
Mae Cymru hefyd yn dioddef lefelau isel o gystadleuaeth ym
maes seilwaith o'i chymharu â'r DU gyfan. Mae rhwydwaith cebl NTL
ar gael i 25% yn unig o'r aelwydydd yng Nghymru ac mae'r cyfle i
gael LLU gryn dipyn yn llai yng Nghymru nag mewn rhai ardaloedd
eraill yn y DU. Er hynny, mae gweithredwyr LLU yn dechrau buddsoddi
yng Nghymru er ei bod yn debyg y caiff hyn ei gyfyngu i'r ardaloedd
trefol dwys eu poblogaeth.
Drwy LLU y mae'r gwasanethau rhataf 'hyd at' 8Mbps yn y DU yn
cael eu cynnig ac mae'r rhain ar gael i nifer cyfyngedig o
aelwydydd yng Nghymru, yn y dinasoedd yn bennaf. Oherwydd hynny,
mae'n rhaid i'r mwyafrif o aelwydydd Cymru dalu rhyw £2 y mis yn
fwy am eu gwasanaeth band eang na'r rhai mewn ardaloedd LLU. Mae
hyn yn awgrym o'r effaith ar brisiau a gaiff cystadleuaeth ym maes
seilwaith ac mae'n dangos y bydd y rhai sy'n byw mewn ardaloedd lle
nad oes gweithredwyr LLU yn parhau i dalu mwy am eu gwasanaeth band
eang. Mae'r sefyllfa'n wahanol yn y farchnad busnes lle mae costau
gwasanaethau band eang i fusnes at ei gilydd yn gyson ledled y
DU.
Erbyn hyn, mae gan ryw 43% o aelwydydd Cymru gysylltiad band
eang, sy'n debyg i'r ffigurau ar gyfer y DU gyfan. O'u hystyried yn
nhermau'r boblogaeth, mae'r ffigurau yma'n gyfystyr â rhyw 20 o
gysylltiadau band eang am bob 100 o drigolion. Mae hyn yn cymharu'n
dda yn rhyngwladol ac mae'n gosod Cymru ar y blaen i genhedloedd
fel yr Unol Daleithiau, Ffrainc a'r Almaen o ran y lefelau sydd
wedi mabwysiadu cysylltiad band eang. Yng Nghymru, yng Nghasnewydd,
Caerdydd a Bro Morgannwg y gwelir lefelau uchaf treiddiad band
eang, ac yn ardaloedd Ceredigion, Caerfyrddin a Blaenau Gwent y
ceir y lefelau isaf.
O ran tueddiadau, mae mwy o weithredwyr yn hoelio sylw ar
wasanaethau cyfun lle mae cwmnïau'n cynnig cyfuniadau o ffôn dros
linell ddaearol, ffôn symudol, band eang a theledu er mwyn rhoi
gwasanaeth cyfan i'w cwsmeriaid. Yn ei dro, mae hyn wedi arwain at
gyfnod o gydgyfnerthu yn y farchnad gyda llawer o gwmnïau llai yn
cael eu prynu gan gwmnïau mwy.
Mae nifer sylweddol uwch o aelwydydd sydd â ffôn symudol yn
unig yng Nghymru nag yn y DU yn ei chrynswth ac mae hyn yn gallu
atal band eang rhag tyfu oherwydd y diffyg llinell ffôn yn y
cartref. Fe allai'r broblem yma gael ei datrys drwy gyflwyno NDSL,
sy'n ffordd i ddod â band eang dros linell ffôn heb fod angen
tanysgrifio i wasanaeth ffôn, gan arbed cost rhentu llinell. Gallai
hyn fod yn atyniadol i weithredwyr hefyd ar gyfer pecynnau sy'n
bwndelu cysylltiad band eang â gwasanaeth ffôn VoIP neu ffôn
symudol.
Eisoes mae cyfyngiadau'r technolegau DSL cyfredol wedi peri i
rai gwledydd eraill edrych ar dechnolegau amgen i ateb eu hangen ym
maes band eang. Mae De Corea yn benodol wedi gweld tystiolaeth gref
o symud o linellau DSL i atebion sydd wedi'u seilio ar ffibr. Mae
yna dystiolaeth hefyd fod gwledydd yn Ewrop yn dechrau edrych ar
atebion sydd wedi'u seilio ar ffibr yn y tymor canol. Dyma faes a
ddylai gael ei fonitro'n fanwl er mwyn sicrhau na fydd Cymru'n
syrthio y tu ôl i farchnadoedd band eang eraill.
Mae marchnad band eang Cymru mewn sefyllfa gref ar hyn o bryd
o'i chymharu â chenhedloedd a rhanbarthau eraill y DU, ac o'i
chymharu â llawer o wledydd yn rhyngwladol. Er hynny, bydd angen i
ddatblygiadau newydd mewn technolegau band eang a sut maen nhw'n
cael eu defnyddio gael eu monitro'n barhaus er mwyn sicrhau bod y
sefyllfa yma'n parhau.
Argaeledd
Erbyn hyn mae pob un o'r 434 o gyfnewidfeydd yng Nghymru
wedi'u galluogi ar gyfer ADSL ac eithrio cyfnewidfeydd y Rhos a
Llanhuadain, sydd i'w galluogi fel rhan o gynllun RIBS Uned Band
Eang Cymru. Mae'r ddwy gyfnewidfa yma yn gwasanaethu cyfanswm o 241
o fangreoedd. Gan hynny, mae DSL yng Nghymru ar gael erbyn hyn i
bron 100% ac mae bron pob mangre wedi'i chysylltu â chyfnewidfa
sydd wedi'i galluogi ar gyfer DSL. Ond, oherwydd materion technegol
lleol fel pellter o'r gyfnewidfa neu ansawdd wael rhwydweithiau,
dydy rhai o'r mangreoedd yn ardaloedd y cyfnewidfeydd yma ddim yn
addas at wasanaethau band eang, neu dim ond ar gyflymder isel iawn
y gallan nhw gyrchu gwasanaethau. Un enw ar y safleoedd yma yw
'mannau gwael'.
Ffigur 1 – Amcangyfrif o gyflenwad
aelwydydd yn ôl y cyflymder lawrlwytho isaf, Analysys Consulting
Limited, Ch1 2006
Yn ôl Analysys Consulting Limited, roedd 98% o aelwydydd Cymru
yn gallu cael gwasanaeth ac iddo gyflymder lawrlwytho o 0.5Mbps o
leiaf ym mis Mawrth 2006. Ymhellach, mae 95% yn gallu cael
gwasanaeth ac iddo gyflymder lawrlwytho o 1Mbps o leiaf a gall 92%
gael gwasanaeth ac iddo gyflymder lawrlwytho o 2Mbps o leiaf.
Y cyflenwad yng nghefn gwlad
Mae cyflenwad band eang yng nghefn gwlad y DU bron â chyrraedd
lefelau'r cyflenwad yn y DU yn ei chrynswth. Er hynny, mae'r
cystadlu rhwng darparwyr seilwaith gryn dipyn yn is mewn ardaloedd
gwledig, sy'n arwain at lai o ddewis ac yn y pen draw at gostau
uwch ar gyfer gwasanaethau yn yr ardaloedd hynny
|
|
DSL
|
Cebl
|
FWA
|
Cyfanswm
|
|
Trefol
|
99.9%
|
62.9%
|
15.9%
|
99.9%
|
|
Maestrefol
|
99.8%
|
36.6%
|
5.4%
|
99.9%
|
|
Gwledig
|
99.2%
|
7.4%
|
1.0%
|
99.2%
|
Tabl 1 - Cyflenwad aelwydydd y DU
yn ôl band eang y farchnad dorfol, fesul math o ardal, Ch4 2005,
Ovum UK Broadband Status Report, Mawrth 2006
Mater arwyddocaol arall sy'n wynebu ardaloedd gwledig yw
argaeledd isel gwasanaethau sydd â lled band uwch; a hynny oherwydd
bod y dolenni lleol yn hirach ar gyfartaledd ac oherwydd
cyfyngiadau technolegau DSL cyfredol.
Rhaglen galluogi
RIBS
Mae'r gwaith i alluogi cyfnewidfeydd band eang RIBS yn
cyd-redeg â'r amserlen a chafodd 17 o gyfnewidfeydd eu galluogi yn
gynt na'r amserlen.
|
Enw'r gyfnewidfa
|
Awdurdod lleol
|
Y dyddiad y bydd yn barod i roi
gwasanaeth
|
Dyddiad galluogi
gwirioneddol
|
|
Gwynfe
|
Sir Gaerfyrddin
|
30 Mehefin 06
|
30 Mehefin 06
|
|
Llangurig
|
Powys
|
30 Mehefin 06
|
30 Mehefin 06
|
|
Llanarmon
|
Wrecsam
|
30 Mehefin 06
|
30 Mehefin 06
|
|
Trewyddel
|
Sir Benfro
|
30 Mehefin 06
|
30 Mehefin 06
|
|
Llanwddyn
|
Powys
|
07 Gorffennaf 06
|
07 Gorffennaf 06
|
|
Penmaen
|
Abertawe
|
07 Gorffennaf 06
|
07 Gorffennaf 06
|
|
Cynghordy
|
Sir Gaerfyrddin
|
14 Gorffennaf 06
|
14 Gorffennaf 06
|
|
Merthyr Cynog
|
Powys
|
21 Gorffennaf 06
|
14 Gorffennaf 06
|
|
Pant-y-dŵr
|
Powys
|
21 Gorffennaf 06
|
21 Gorffennaf 06
|
|
Rhandir-mwyn
|
Sir Gaerfyrddin
|
22 Gorffennaf 06
|
21 Gorffennaf 06
|
|
Angle
|
Sir Benfro
|
22 Gorffennaf 06
|
21 Gorffennaf 06
|
|
Capel Curig
|
Conwy
|
28 Gorffennaf 06
|
24 Gorffennaf 06
|
|
Castell Caereinion
|
Powys
|
28 Gorffennaf 06
|
28 Gorffennaf 06
|
|
Llanfair Llythynwg
|
Powys
|
28 Gorffennaf 06
|
24 Gorffennaf 06
|
|
Abergynolwyn
|
Gwynedd
|
28 Gorffennaf 06
|
28 Gorffennaf 06
|
|
Whitton
|
Powys
|
28 Gorffennaf 06
|
14 Gorffennaf 06
|
|
Ynysgynwraidd
|
Sir Fynwy
|
28 Gorffennaf 06
|
28 Gorffennaf 06
|
|
Tremarchog
|
Sir Benfro
|
28 Gorffennaf 06
|
28 Gorffennaf 06
|
|
Llangynllo
|
Powys
|
05 Awst 06
|
04 Awst 06
|
|
Bryneglwys
|
Sir Ddinbych
|
05 Awst 06
|
28 Gorffennaf 06
|
|
Cyffylliog
|
Sir Ddinbych
|
05 Awst 06
|
28 Gorffennaf 06
|
|
Llandeilo
|
Sir Fynwy
|
05 Awst 06
|
28 Gorffennaf 06
|
|
Pennal
|
Gwynedd
|
11 Awst 06
|
11 Awst 06
|
|
Rhyd-y-main
|
Gwynedd
|
11 Awst 06
|
04 Awst 06
|
|
Ganllwyd
|
Gwynedd
|
11 Awst 06
|
04 Awst 06
|
|
Glandyfi
|
Ceredigion
|
19 Awst 06
|
11 Awst 06
|
|
Bugeildy
|
Powys
|
25 Awst 06
|
28 Gorffennaf 06
|
|
Llanefydd
|
Conwy
|
01 Medi 06
|
01 Medi 06
|
|
Y Bont-ddu
|
Gwynedd
|
02 Medi 06
|
01 Medi 06
|
|
Hundred House
|
Powys
|
08 Medi 06
|
25 Awst 06
|
|
Llanbedr Castell-paen
|
Powys
|
22 Medi 06
|
22 Medi 06
|
|
Cross Ash
|
Sir Fynwy
|
22 Medi 06
|
08 Medi 06
|
|
Rhiw
|
Gwynedd
|
22 Medi 06
|
22 Medi 06
|
|
Llanhuadain
|
Sir Benfro
|
I'w gadarnhau
|
|
|
Y Rhos
|
Sir Benfro
|
I'w gadarnhau
|
|
Tabl 2 - Amserlen ar gyfer galluogi
cyfnewidfeydd RIBS, Uned Band Eang Cymru, Medi
2006
Ychydig yn unig o effaith a gafodd galluogi'r cyfnewidfeydd o
dan RIBS ar gyflenwad cyffredinol DSL yng Nghymru. Roedd y cynnydd
yn ddibwys am mai poblogaeth fach iawn sy'n cael ei gwasanaethu gan
y cyfnewidfeydd yma. Er hynny, mae RIBS wedi galluogi DSL mewn
ardaloedd gwledig a fyddai fel arall yn gorfod dibynnu ar
ffynonellau eraill i ateb eu gofynion band eang ac fellymae wedi
lleihau unrhyw 'raniad digidol' sy'n bodoli rhwng ardaloedd gwledig
a threfol Cymru.
Mae'r Comisiwn Ewropeaidd wedi cael cwyn am broject y Cynllun
Cymorth Band Eang Arloesol Rhanbarthol (RIBS). Mae Llywodraeth
Cynulliad Cymru yn gweithio mewn partneriaeth â BT i gyflwyno
project RIBS, sydd wedi'i ddylunio'n unswydd i ganiatáu i ardaloedd
yng Nghymru sydd wedi'u disgrifio fel mannau gwael ar gyfer band
eang gael gwasanaethau band eang y genhedlaeth gyntaf (512kbps i
2Mbps i lawr a 256kbps i 512kbps i fyny), am brisiau sy'n
fforddiadwy o'u cymharu ag ardaloedd trefol Cymru.
Tra bydd y Comisiwn Ewropeaidd yn ystyried a ddylid
ymchwilio'n ffurfiol i'r gŵyn, mae BT wedi penderfynu atal dros dro
y gwaith peiriannu sy'n gysylltiedig â galluogi mannau gwael band
eang ledled Cymru. Er hynny, fe fydd BT yn parhau i ddod o hyd i
atebion ac i gynllunio gwaith
[1] ar gyfer unrhyw fannau
gwael y bydd Llywodraeth Cynulliad Cymru yn eu trosglwyddo iddyn
nhw.
Bydd y gwaith peiriannu'n ailgychwyn i alluogi mannau gwael
band eang cyn gynted â phosibl. Yn y cyfamser, bydd Llywodraeth y
Cynulliad yn dal i gasglu gwybodaeth am gwsmeriaid sy'n methu cael
band eang er mwyn trosglwyddo'r wybodaeth i BT cyn gynted ag y
caiff y gwaith barhau.
Mae'r honiadau yn y gŵyn wedi'u gwadu ac mae Llywodraeth
Cynulliad Cymru yn cydweithredu'n llwyr â'r Comisiwn i gael ateb
cyflym i'r mater.
Dylai trigolion yng Nghymru sy'n dal yn methu â chael
cysylltiad band eang hyd yn oed ar ôl i'w cyfnewidfa ffôn leol gael
ei galluogi yn ystod cyfnod cyntaf y cynllun gofrestru eu manylion
drwy ddefnyddio ffurflen mannau gwael Arsyllfa Band Eang Cymru sydd
ar gael yn
www.abec.org.uk/mannaugwael
neu
www.bbwo.org.uk/not-spots.
Caiff y manylion a roddir yn y ffurflenni eu defnyddio i ddod o hyd
i'r ardaloedd yng Nghymru lle nad yw band eang ar gael o hyd ac, ar
ôl iddyn nhw gael eu nodi, gall gwaith ddechrau i alluogi band eang
yn yr ardaloedd hynny.
ADSL Max o gyfnewidfeydd
RIBS
Bydd pob cyfnewidfa sydd wedi'i galluogi drwy broject RIBS yn
gallu darparu ADSL Max ac yn cael ei chynnwys hefyd mewn unrhyw
raglenni uwchraddio cenedlaethol yn y dyfodol fel ADSL 2/2+.
Y Cyflenwad Rhyngwladol
O'i chymharu'n rhyngwladol, erbyn hyn y DU sydd â'r cyflenwad
band eang 'cenhedlaeth gyntaf' mwyaf helaeth yn y byd. Oherwydd
hynny, mae Cymru hefyd yn cymharu'n ffafriol â phrif genhedloedd
band eang y byd.
Ffigur 2 – Cyflenwad gwasanaethau
band eang lawrlwytho y genhedlaeth gyntaf fel canran o'r aelwydydd,
Analysys Consulting Limited, Ch1 2006
Roedd gan y mwyafrif o'r gwledydd sydd wedi'u rhestru yn
Ffigur 2 rwydweithiau band eang a oedd yn cynnwys mwy na 90% o'r
aelwydydd a gwasanaeth band eang a oedd yn cynnig cyflymder
lawrlwytho o 0.5Mbps o leiaf ar ddiwedd mis Mawrth 2006. Roedd
Awstralia (85%) ac Iwerddon (80%) gryn dipyn y tu ôl i hynny ar y
pryd. Mae cyflenwad y gwasanethau 1Mbps a 2Mbps yn uchel hefyd, sef
ychydig bwyntiau canran yn unig y tu ôl i'r cyflenwad 0.5Mbps at ei
gilydd.
Cyflenwad llwytho i fyny
Ffigur 3 - Amcangyfrif o gyflenwad
aelwydydd yn ôl y cyflymder llwytho i fyny isaf, Analysys
Consulting Limited, Ch1 2006
Rhywbeth tebyg sy'n wir o ran cyflymder y gwasanaethau o
safbwynt llwytho i fyny. Mae gwasanaethau sy'n cynnig cyflymder o
0.5Mbps i fyny o leiaf ar gael i 98% o aelwydydd Cymru, sy'n agos
at yr argaeledd o bron 100% yn aelwydydd y DU. Ar y llaw arall, dim
ond 27% o aelwydydd Cymru sy'n gallu cyrchu gwasanaethau sydd â
chyflymder llwytho i fyny o 1Mbps, o'i gymharu â 50% ar gyfer y DU.
Ar ben hynny, dim ond 26% o aelwydydd Cymru sy'n gallu cyrchu
gwasanaethau sydd â chyflymder llwytho i fyny o 2Mbps, o'i gymharu
â 48% ar gyfer y DU.
Cyflenwad SDSL
Does dim rhagor o wasanaethau SDSL wedi'u cyflwyno. Oherwydd
hynny, mae argaeledd SDSL wedi aros yn ei unfan, sef rhyw 25% o'r
mangreoedd annomestig. Mae hyn yn debyg o barhau, gan fod argaeledd
ADSL Max wedi effeithio ar yr achos busnes o blaid cyflwyno
SDSL.
Cyflenwad cebl
Mae'r rhwydwaith cebl heb dyfu yng Nghymru na gweddill y DU
ers nifer o flynyddoedd ac nid yw'n debyg o wneud yn y dyfodol hyd
y gellir rhag-weld am ei bod yn gostus ac yn anghyfleus gosod
ceblau, hynny yw tyllu ffyrdd. Yn y tymor hir, mae NTL yn debycach
o ddefnyddio LLU i gynyddu eu hôl troed nhw gan y byddai hynny'n
gynt ac yn broses fwy cost-effeithiol na datblygu'r rhwydwaith
cebl.
Cyflenwad diwifr
FWA
Mae band eang drwy Fynediad Diwifr Sefydlog yn cael ei gynnig
gan nifer cyfyngedig o ddarparwyr arbenigol yng Nghymru. Er hynny,
does dim ffigurau ar gyfer cyflenwad cyffredinol y gwasanaethau yma
ar gael ar hyn o bryd.
Mae Rhwydwaith Diwifr Cymunedol Reynoldston yn gynllun diwifr
cymunedol sy'n defnyddio cynhyrchion FWA 2.4GHz i gyflenwi band
eang i ryw 40% o'r cartrefi ym mhentref Reynoldston ym Mhenrhyn
Gŵyr.
Mae Band Eang Cymru yn defnyddio safleoedd ar dyrau sy'n cael
eu darparu gan y TFL Group er mwyn hwyluso cysylltiad band eang FWA
a WiFi. Mae'r safleoedd sy'n cael eu cynnal yn cynnwys Llanhuadain,
y Rhos, Gerddi Botanegol Cymru, Maes Awyr Abertawe a rhannau o Sir
Benfro, Sir Gaerfyrddin a Cheredigion.
Mae rhwydwaith diwifr FWA 2.4GHz Gaia Technologies yn darparu
band eang ar gyfer Rhos-y-bol, Amlwch, Bae Colwyn, Hen Golwyn,
Llandrillo-yn-Rhos, Bodedern, Valley, Caergybi, Bethesda, Tregarth,
Llanfairfechan, Rhiwlas, Porthaethwy, Llandegfan, Llandudno,
Pen-y-sarn, Bangor a Bae Colwyn Uchaf. Mae'r rhwydwaith 5.8GHz sydd
wedi'i alluogi ganddyn nhw yn ddiweddar yn rhychwantu ardal
ddaearyddol enfawr, sy'n ehangu'r maes i'w cynhyrchion. Gaia
Technologies fu'n darparu'r gwasanaethau rhyngrwyd diwifr i
ymwelwyr ac arddangoswyr yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn
2006.
Nod Project y Dyffryn Digidol (Deudraeth Cyf) yw cynnig
mynediad cyflym drwy'r amser ar un gyfradd mewn ardaloedd gwledig a
hynny am bris fforddiadwy. Cafodd y project ei ddatblygu mewn
partneriaeth â Gaia Technologies Ltd, ac mae'n targedu tua 1,500 o
gartrefi i ddechrau yn ardaloedd Blaenau Ffestiniog, Maentwrog,
Penrhyndeudraeth, Talsarnau, Harlech a Phorthmadog.
Mae rhwydwaith FWA bach ar waith yn Lawrenny, Sir
Benfro. Ar hyn o bryd, does dim rhagor o fanylion ar
gael.
Mannau poeth WiFi
|
|
Cymru
|
Lloegr
|
Yr Alban
|
Gogledd Iwerddon
|
DU
|
|
BT Openzone
|
99
|
1328
|
138
|
130
|
1695
|
|
Orange
|
3
|
73
|
4
|
0
|
80
|
|
The Cloud
|
410
|
5737
|
315
|
0
|
6462
|
|
T-Mobile
|
40
|
932
|
77
|
7
|
1056
|
|
Total
|
552
|
8070
|
534
|
137
|
9293
|
Tabl 3 – Mannau poeth WiFi yn y DU, ABEC,
Gorffennaf 2006
Ym mis Gorffennaf 2006, roedd 552 o fannau poeth WiFi yn cael
eu gweithredu gan BT Openzone a'i bartneriaid yng Nghymru o
gyfanswm o 9,293 i gyd yn y DU. BT Openzone a'r rhwydweithiau sy'n
bartneriaid iddo sy'n gweithredu 95% o holl fannau poeth y
DU.
3G
Mae gwasanaethau data 3G yn gallu darparu amrywiaeth o
gyflymderau lawrlwytho i'r defnyddwyr, o 153kbps hyd at 2Mbps. Dydy
cyflenwad rhwydwaith 3G yng Nghymru ddim cystal ag yn y DU gyfan.
Yn ôl Ofcom, roedd gan 75.9% o'r ardaloedd post yng Nghymru lle'r
oedd cyflenwad ar gael i 25% o'r ardal o leiaf un gweithredwr o
leiaf, o'i gymharu â 90.5% yn achos y DU gyfan yn 2005. Ymhellach,
dim ond 10.1% o'r ardaloedd post yng Nghymru lle'r oedd cyflenwad
ar gael i 25% o'r ardal o leiaf oedd â 4 neu fwy o weithredwyr o'i
gymharu â 46.2% yn achos y DU gyfan.
Ffigur 4 – Cyflenwad gwasanaethau
ffôn 3G yng Nghymru yn ôl nifer y gweithredwyr (ardaloedd post sydd
â chyflenwad i 25% o'r ardal o leiaf), data Ofcom am weithredwyr,
Ch3-Ch4 2005
Hyd yn hyn, does dim ffigurau penodol ar gael i Gymru ar gyfer
2006. Er hynny, ar sail y mapiau sydd ar gael o gyflenwad y
gweithredwyr mae'n hawdd gweld bod cyflenwad 3G ymhell o fod yn
gynhwysfawr yng Nghymru. Does dim cynlluniau i'w gyflwyno ar gael
yn hwylus ond mae'n debyg y byddan nhw'n canolbwyntio'n bennaf ar
yr ardaloedd dwysaf eu poblogaeth. Oherwydd hyn, does neb yn barnu
bod rhwydweithiau 3G yn ateb sydyn i fannau gwael band eang.
Y cyflenwad lloeren
Mae band eang drwy gyfrwng lloeren ar gael i fwy na 99% o'r
mangreoedd yng Nghymru.
O ran gwasanaethau band eang yr 'ail genhedlaeth' sydd â lled
band uwch, mae'r cyflenwad yng Nghymru yn amlwg yn is nag mewn rhai
o ranbarthau eraill y DU. Er bod cyflenwad y gwasanaethau sy'n
cynnig cyflymder lawrlwytho o 4Mbps o leiaf yn debyg i'r mwyafrif
o'r ardaloedd eraill, mae'r gwahaniaeth yn y cyflenwad ar gyflymder
uwch yn cynyddu'n sylweddol. Mae gwasanaethau lle mae'r cyflymder
lawrlwytho yn 4Mbps o leiaf ar gael i 81% o aelwydydd Cymru, o'i
gymharu ag 86% o aelwydydd y DU. Mae gwasanaethau o 8Mbps ac yn
well ar gael i 33% o aelwydydd Cymru, o'i gymharu â 53% o aelwydydd
y DU.
Ffigur 5 - Cyflenwad gwasanaethau
band eang lawrlwytho yr ail genhedlaeth yn rhanbarthau'r DU fel
canran o'r aelwydydd, Analysys Consulting Limited, Ch1
2006
O ran gwasanaethau sy'n cynnig cyflymder lawrlwytho o 16Mbps
neu'n well, doedd dim gwasanaethau o'r fath ar gael yng Nghymru yn
ystod mis Mawrth 2006, sy'n golygu bod Cymru'n un o ddau ranbarth,
gyda Gogledd Iwerddon, lle nad oedd y gwasanaethau yma ar gael o
gwbl. Mae'r sefyllfa yma wedi newid wedyn, yn sgil cyflwyno
gwasanaeth ADSL2+ gan Bulldog. Er hynny, dim ond yn ardaloedd nifer
cyfyngedig iawn o gyfnewidfeydd y mae'r gwasanaeth yma ar gael ac
oherwydd hyd y llinellau a chyfyngiadau technolegol dim ond nifer
cymharol fach o aelwydydd a fydd yn gallu cael gwasanaeth ac iddo
gyflymder lawrlwytho o 16Mbps o leiaf. Mae cyflenwad y gwasanaethau
yma yn debyg o gynyddu wrth i weithredwyr LLU barhau i gyflwyno
ADSL2+ ac wrth i BT gyflwyno ADSL2+ fel rhan o ddatblygu 21CN. Er
hynny, mae'n annhebyg y bydd lefelau'r cyflenwad ar gyfer
gwasanaethau o'r fath yn uchel drwy ddefnyddio'r dechnoleg yma am
rai blynyddoedd eto.
Ffigur 6 - Gwasanaethau band eang
lawrlwytho yr ail genhedlaeth yn y cenhedloedd band eang mawr fel
canran o'r aelwydydd, Analysys Consulting Limited, Ch1
2006
Er bod gan y DU un o'r rhwydweithiau helaethaf yn y byd o ran
band eang y 'genhedlaeth gyntaf', does dim modd dweud yr un peth am
fand eang yr 'ail genhedlaeth'. Mae cyflenwad gwasanaethau sy'n
cynnig cyflymder lawrlwytho o 4Mbps o leiaf yn cymharu'n ffafriol
iawn â chenhedloedd band eang pwysig eraill ac mae cyflenwad y
gwasanaethau 8Mbps yn cymharu'n weddol dda. Er hynny, wrth bwyso a
mesur cyflenwad gwasanaethau ar led band uwch, mae'n eglur bod y DU
yn llusgo'n bell y tu ôl i rai o brif genhedloedd band eang y
byd.
Mae gwasanaethau sydd â chyflymder lawrlwytho o 32Mbps o leiaf
ar gael i fwy na 40% o aelwydydd De Corea, Canada a Sweden ac mae'r
cyflenwad mor uchel ag 80% yn Japan. Yn y cyfamser, does dim
gwasanaethau tebyg o gwbl yn y DU.
Ymhellach, hyd yn oed mewn rhai o'r cenhedloedd band eang llai
amlwg, fel Iwerddon, mae cyflenwad y gwasanaethau 16Mbps a 24Mbps
yn well nag yn y DU. Oherwydd hyn, os yw'r DU yn bwriadu cynnal y
flaenoriaeth y mae wedi'i sicrhau drwy ei chyflenwad helaeth o fand
eang y 'genhedlaeth gyntaf', mae'n rhaid rhoi blaenoriaeth i
ddarparu gwasanaethau ar led band uwch yn y dyfodol
agos.
Roedd 13 o gyfnewidfeydd yng Nghymru wedi'u dadfwndelu gan
weithredwyr LLU hyd at fis Mehefin 2006. Bulldog yw'r gweithredwr
LLU mwyaf yng Nghymru o hyd, ar ôl dadfwndelu naw cyfnewidfa yn
ardaloedd Caerdydd a Wrecsam ym mis Mai 2005, a Tiscali oedd yr ail
weithredwr LLU i ddod i'r farchnad yng Nghymru ar ôl dadfwndelu
pedair cyfnewidfa ym Mangor, Pen-y-bont ar Ogwr, Cwmbrân a Llanelli
yn ystod mis Mawrth 2006.
Mae ABEC yn amcangyfrif bod rhyw 16.5% o holl aelwydydd Cymru
a rhyw 17.3% o'r mangreoedd annomestig yn gallu cael eu
gwasanaethau band eang gan weithredwyr LLU ym mis Gorffennaf
2006.
|
|
Cyflenwad LLU
|
|
Gwlad
|
Domestig
|
Annomestig
|
|
Cymru
|
17%
|
17%
|
|
Lloegr
|
58%
|
56%
|
|
Yr Alban
|
33%
|
31%
|
|
Gogledd Iwerddon
|
0%
|
0%
|
|
DU
|
52%
|
51%
|
Tabl 4 - Y cyflenwad LLU ar gyfer mangreoedd
domestig ac annomestig, ABEC, Gorffennaf 2006
Bydd mwy o wasanaethau LLU ar gael yng Nghymru dros y flwyddyn
nesaf yn sgil cyhoeddiadau gan weithredwyr LLU eu bod am ymestyn eu
rhwydweithiau i Gymru:
- Roedd Carphone Warehouse i fod i ddadfwndelu 30 o gyfnewidfeydd
erbyn diwedd mis Awst 2006. (Er hynny, nid yw statws y
cyfnewidfeydd yma a'r dyddiadau galluogi sydd wedi'u darogan ar eu
cyfer yn hysbys ar hyn o bryd);
- Mae Be Un Limited i fod i ddadfwndelu 21 o gyfnewidfeydd rhwng
mis Mawrth a mis Rhagfyr 2007;
- Mae Orange (Wanadoo cynt) i fod i ddadfwndelu 12 cyfnewidfa
erbyn diwedd mis Medi 2006.
Yn sgil y cynlluniau yma, amcangyfrifir y bydd cyflenwad LLU
yng Nghymru yn cynyddu i 39% o'r mangreoedd domestig a 35% o'r
mangreoedd annomestig.
Nid yw ffigurau'r DU ar gyfer cyflenwad LLU yn dangos graddfa
lawn y gweithgarwch LLU gan nad ydyn nhw'n cymryd i ystyriaeth y
ffaith bod mwy nag un presenoldeb LLU yn y cyfnewidfeydd mwyaf
ymarferol, hynny yw mae nifer o weithredwyr LLU wedi'u lleoli yn yr
un gyfnewidfa. Nid yw'r sefyllfa yma wedi codi eto yng Nghymru gan
fod y prif weithredwyr LLU yn hoelio'u sylw ar farchnadoedd ar
wahân. Hyd yn hyn, mae'r gweithredwyr LLU yng Nghymru wedi
canolbwyntio ar y cyfnewidfeydd mwyaf proffidiol heb gystadlu â'i
gilydd am yr un cwsmeriaid. Er hynny, yn sgil y cynlluniau sydd
wedi'u crybwyll, fe fydd nifer o gyfnewidfeydd blaenllaw lle ceir
dau neu fwy o weithredwyr LLU yn cynnig gwasanaethau a fydd yn
arwain at amgylchedd cystadleuol iawn yn yr ardaloedd hynny.
Fforddiadwyedd
O ran fforddiadwyedd, yn Llundain a de-ddwyrain Lloegr y
tueddir i gael y lefelau argaeledd a'r lefelau cystadlu uchaf, ac
felly prisiau is yn gyffredinol. Yng Nghymru, mae dwysedd y
boblogaeth yn effeithio ar argaeledd ac felly fe all y costau fod
yn is ar gyfer gwasanaethau ar rai cyflymderau yn y
dinasoedd. Mewn rhai achosion, does dim gwasanaethau ar gael
ar bob cyflymder y tu allan i ddinasoedd Cymru.
|
|
Gwerth Mynegai Ch4 2005
|
Safle G7 Ch4 2005
|
Gwerth Mynegai
Ch3 2005
|
Safle G7
Ch3 2005
|
Gwerth Mynegai Ch1 2005
|
Safle G7
Ch1 2005
|
|
Japan
|
0.97
|
1
|
0.98
|
1
|
0.98
|
1
|
|
Ffrainc
|
0.86
|
2
|
0.85
|
2
|
0.94
|
2
|
|
Canada
|
0.79
|
3
|
0.80
|
3
|
0.77
|
3
|
|
DU
|
0.77
|
4
|
0.76
|
4
|
0.72
|
4
|
|
Iwerddon
|
0.75
|
|
0.75
|
|
0.67
|
|
|
Yr Eidal
|
0.71
|
5
|
0.70
|
5
|
0.5
|
6
|
|
Awstralia
|
0.69
|
|
0.69
|
|
0.63
|
|
|
Sweden
|
0.64
|
|
0.65
|
|
0.63
|
|
|
Yr Unol Daleithiau
|
0.63
|
6
|
0.62
|
6
|
0.62
|
5
|
|
De Corea
|
0.53
|
|
0.54
|
|
0.53
|
|
|
Yr Almaen
|
0.44
|
7
|
0.46
|
7
|
0.41
|
7
|
Tabl 5 - Mynegai prisiau Ch4 2005, Ovum
International Broadband Market Comparisons Update, Mawrth
2006
Yn ôl Ovum, mae'r DU yn y pedwerydd safle yn y G7 o ran ei
mynegai prisiau. Mae'r mynegai prisiau yn cael ei gyfrifo fel pris
y pum ISP manwerthol uchaf, wedi'u pwysoli yn ôl eu cyfran o'r
farchnad. Y prisiau sy'n cael eu defnyddio yw prisiau cynhyrchion
preswyl y brif ffrwd ac mae'r rhain yn cynnwys ffioedd cysylltu
wedi'u hamorteiddio dros gyfnod o dair blynedd ac maen nhw'n cael
eu haddasu ar gyfer cydraddoldeb pŵer prynu (PPP)
[2]. Mae mân
welliannau yn y mynegai prisiau wedi'u gwneud gan y DU, Ffrainc, yr
Eidal a'r Unol Daleithiau ers Ch3 2005, ond mae'r safleoedd
cyffredinol heb newid.
Cafodd y gwelliant ym mynegai prisiau'r DU ei hybu pan
ostyngodd AOL eu prisiau yn chwarter olaf 2005. Mae'r Almaen wedi
gweld eu mynegai prisiau nhw'n gostwng ychydig, o ganlyniad i
newidiadau yn y PPP yn bennaf.
Yn ôl Point Topic, yn Ch2 2006 gostyngodd pris cyfartalog
gwasanaethau DSL ar y lefel sylfaenol 9.3%, sef dwywaith yn fwy
na'r gostyngiad prisiau (4.5%) mewn gwasanaethau modem cebl.
Oherwydd hynny, mae'r bwlch rhwng prisiau DSL a chebl wedi cynyddu
i US$4.27. O'r 18 o weithredwyr yn arolwg Point Topic, gostyngodd
pump (yng Ngogledd America ac EMEA yn bennaf) eu tariff misol hyd
at 50%. At ei gilydd, roedd tariff misol cyfartalog DSL yn
US$27.44 a Taiwan oedd yn cynnig y tariff DSL rhataf. Yn y farchnad
FTTx, mae'r prisiau heb eu newid ers Ch2 2005.
Mewn llawer o achosion, mae'r costau yr un fath ar gyfer yr
holl leoliadau sydd wedi'u hastudio. Lle mae'r prisiau'n wahanol,
maen nhw fel arfer yn uwch yn nhrefi a phentrefi Cymru.
|
Rhanbarth
|
512kbps
|
1Mbps
|
2Mbps
|
3-4Mbps
|
8-10Mbps
|
Hyd at 24Mbps
|
|
Llundain
|
£13.97
|
£9.99
|
£14.99
|
£22.99
|
£9.75
|
£14.00
|
|
De-ddwyrain Lloegr
|
£13.97
|
£9.99
|
£14.99
|
£24.99
|
£9.75
|
£14.75
|
|
Dinasoedd Cymru
|
£13.97
|
£14.99
|
£14.99
|
£24.99
|
£9.75
|
£14.75
|
|
Trefi Cymru
|
£13.97
|
£14.99
|
£14.99
|
-
|
£11.99
|
-
|
|
Pentrefi Cymru
|
£13.97
|
£14.99
|
£14.99
|
-
|
£11.99
|
-
|
|
Y gwahaniaeth rhwng y pris uchaf a'r pris isaf
|
£0.00
|
£5.00
|
£0.00
|
£2.00
|
£2.24
|
£0.75
|
Tabl 6 – Y pris misol isaf i
ddefnyddwyr am bob cyflymder ym mhob lleoliad, ABEC, Gorffennaf
2006
Y gwasanaeth band eang isaf ei gost sydd ar gael yn y DU yw'r
gwasanaeth 8Mbps sy'n cael ei ddarparu gan Bulldog: dim ond yn
ardaloedd rhwydwaith LLU Bulldog y mae hwn ar gael. Mae rhai sy'n
byw yn ninasoedd Cymru yn gallu cael y gwasanaeth yma ond mae'n
rhaid i weddill Cymru dalu tua £2 y mis yn fwy am wasanaeth tebyg.
Bid a fo am hynny, erbyn hyn mae'r isafswm y bydd y defnyddiwr yn
gorfod ei wario yn prynu gwasanaethau hyd at 8Mbps ym mhob ardal. Y
rheswm am hyn yw bod gwasanaethau ADSL Max wedi'u cyflwyno drwy
gyfrwng BT Wholesale. Nid yw'r cyflymder uchaf sydd ar gael yn y
farchnad i ddefnyddwyr (sef 24Mbps) ar gael yng Nghymru, a dim ond
i nifer cyfyngedig o gyfnewidfeydd yn y DU y mae ar gael. Y
cyflymder uchaf sydd ar gael yng Nghymru yw gwasanaeth 16Mbps sy'n
cael ei ddarparu gan Bulldog. Er hynny, dim ond mewn naw cyfnewidfa
yng Nghymru y mae'r gwasanaeth yma i'w gael - yn ardaloedd Caerdydd
a Wrecsam.
|
|
Cost isaf unrhyw
wasanaeth band eang
|
Y cyflymder
sydd ar gael
|
Y cyflymder
uchaf sydd ar gael
yn y lleoliad
|
Y gost isaf am
y cyflymder yma
|
|
Llundain
|
£9.75
|
8Mbps
|
24Mbps
|
£14.00
|
|
De-ddwyrain Lloegr
|
£9.75
|
8Mbps
|
16Mbps
|
£14.75
|
|
Dinasoedd Cymru
|
£9.75
|
8Mbps
|
16Mbps
|
£14.75
|
|
Trefi Cymru
|
£11.99
|
8Mbps
|
8Mbps
|
£11.99
|
|
Pentrefi Cymru
|
£11.99
|
8Mbps
|
8Mbps
|
£11.99
|
Tabl 7 - Y costau isaf i'r
defnyddwyr a'r gwasanaethau uchaf eu cyflymder sydd ar gael am y
pris isaf ym mhob lleoliad, ABEC, Gorffennaf
2006
Erbyn hyn, mae nifer o weithredwyr yn cynnig yr hyn y maen
nhw'n ei alw yn 'rhyngrwyd am ddim' i'w tanysgrifwyr. Gwasanaeth
gwerth ychwanegol yw hwn ac, er ei fod yn rhad ac am ddim, mae'n
golygu bod rhaid tanysgrifio i becyn priodol o wasanaethau eraill.
Ar hyn o bryd, mae Sky, Orange a Talk Talk yn cynnig rhyngrwyd am
ddim i rai neu'r cyfan o'u tanysgrifwyr. Mae'r gwasanaethau
yma'n ei gwneud yn ofynnol bod gan y tanysgrifiwr linell ddaearol
BT, ac felly mae'n bosibl nad ydyn nhw ar gael i bawb. Mae Orange a
Talk Talk yn mynnu eich bod yn codi tanysgrifiad 18 mis, a'r
tanysgrifiad byrraf ar gyfer Sky yw 12 mis.
Mae Sky yn cynnig rhyngrwyd am ddim i'w holl danysgrifwyr. Yn
ychwanegol at y pecyn rhyngrwyd sylfaenol di-dâl, mae Sky yn cynnig
nifer o wasanaethau gwell sy'n golygu bod rhaid gwneud taliad bach.
Mae gwasanaeth Sky Connect ar gael i'r cwsmeriaid hynny nad yw
rhwydwaith Sky wedi'u cyrraedd eto.
Mae Orange yn cynnig band eang am ddim i gwsmeriaid sydd â
chynllun tâl misol ar gyfer ffôn symudol o £30 y mis a mwy ar
gontract 18 mis. Maen nhw'n cynnig gwasanaeth hyd at 8Mbps a
chyfyngiad o 2GB y mis ar y defnydd.
Mae Talk Talk yn cynnig band eang am ddim os ydych yn
tanysgrifio i'w cynllun galwadau Talk3 am gost o £8.99 y mis (yn
ychwanegol at rentu llinell am £11). Maen nhw'n cynnig
gwasanaeth hyd at 8Mbps a lwfans defnyddio o 40GB. Mae cynllun
galwadau Talk3 yn caniatáu galwadau digyfyngiad am hyd at dair awr
i gwsmeriaid eraill Talk Talk a galwadau digyfyngiad am hyd at 70
munud yr alwad i linellau daearol lleol a chenedlaethol yn y
DU.
|
Gweithredwr
|
Math o gyfnewidfa
|
Pecyn
|
Isafswm misol
|
Cyflymder lawrlwytho
|
Cyfyngiad defnydd
|
Ffi gychwyn
|
Ffi fisol ychwanegol
|
|
Orange
|
d/g
|
|
£30
|
Hyd at 8Mbps
|
2GB
|
Am ddim
|
Am ddim
|
|
Sky
|
LLU
|
Base
|
£15
|
Hyd at 2Mbps
|
2GB
|
£40
|
Am ddim
|
|
Mid
|
£15
|
Hyd at 8Mbps
|
40GB
|
£20
|
£5
|
|
Max
|
£15
|
Hyd at 16Mbps
|
Unlimited
|
Am ddim
|
£10
|
|
Nid LLU
|
Connect
|
£15
|
Hyd at 8Mbps
|
40GB
|
£40
|
£17
|
|
Talk Talk
|
LLU
|
Talk3
|
£19.99
|
Hyd at 8Mbps
|
40GB
|
Am ddim
|
Am ddim
|
|
Nid LLU
|
Talk3
|
-
|
Hyd at 8Mbps
|
40GB
|
Am ddim
|
£9.99
|
Tabl 8 – Gwasanaethau band eang am
ddim heb ffi, ABEC, Gorffennaf 2006
Mae'n anodd cymharu cynigion band eang am ddim heb ffioedd,
oherwydd yr amrywiadau rhwng y gwasanaethau sy'n cael eu cynnig yn
y pecynnau gwahanol. Er hynny, ar sail yr wybodaeth yn Nhabl 8,
bernir y bydd:
- Orange a Sky yn benodol yn debyg o apelio at bobl sydd eisoes
yn defnyddio'u gwasanaethau.
- defnyddwyr Orange a Sky yn debycach o bosibl o gymryd cynnig
Orange ar yr amod nad oes arnyn nhw angen defnyddio llawer iawn
arno.
- defnyddwyr cyfnewidfeydd heb LLU o bosibl yn gorfod talu
taliadau ychwanegol.
Yn yr adran yma, rydym yn ystyried gwasanaethau penodol ar
gyfer busnes fel SDSL a gwasanaethau ADSL penodol ar gyfer busnesau
sydd â chymarebau ymryson wedi'u cyhoeddi. Lle mae'r prisiau'n
wahanol rhwng y mannau a gafodd eu hastudio, maen nhw fel arfer yn
uwch yng Nghymru oherwydd diffyg darpariaeth LLU.
|
Rhanbarth
|
512kbps
|
1Mbps
|
2Mbps
|
3-4Mbps
|
8-10Mbps
|
Hyd at 24Mbps
|
|
Llundain
|
£15.99
|
£9.99
|
£14.99
|
£49.00
|
£13.61
|
£45.00
|
|
De-ddwyrain Lloegr
|
£15.99
|
£9.99
|
£14.99
|
£49.00
|
£13.61
|
£45.00
|
|
Dinasoedd Cymru
|
£15.99
|
£19.99
|
£24.95
|
£49.00
|
£13.61
|
£45.00
|
|
Trefi Cymru
|
£15.99
|
£19.99
|
£24.95
|
£49.00
|
£13.61
|
-
|
|
Pentrefi Cymru
|
£15.99
|
£19.99
|
£24.95
|
£49.00
|
£13.61
|
-
|
|
Y gwahaniaeth rhwng y pris uchaf a'r pris isaf
|
£0.00
|
£10.00
|
£9.96
|
£0.00
|
£0.00
|
£0.00
|
Tabl 9 – Y pris misol isaf i fusnes am bob
cyflymder ym mhob lleoliad, ABEC, Gorffennaf
2006
Mae'r gwasanaeth band eang rhataf sydd ar gael i fusnesau yn
costio £9.99 y mis ac nid yw ar gael yng Nghymru am nad oes
darpariaeth LLU. Mae gwasanaeth uwch 8Mbps ar gael yng Nghymru (a
phob man arall) am lai na £4 y mis yn fwy. Ar ben hynny, does dim
gwasanethau busnes 24Mbps ar gael y tu allan i Lundain. Y
gwasanaeth cyflymaf sydd ar gael yng Nghymru yw gwasanaeth 16Mbps
sy'n cael ei gynnig gan Bulldog. Er hynny, nid yw'r gwasanaeth yma
ar gael y tu allan i ddinasoedd Cymru. Oherwydd y diffyg
darpariaeth LLU, mae'n rhaid i fusnesau Cymreig sydd heb eu lleoli
yn y dinasoedd fodloni ar wasanaeth 8Mbps sy'n costio £13.61 y
mis.
|
|
Cost isaf unrhyw
wasanaeth band eang
|
Y cyflymder
sydd ar gael
|
Y cyflymder
uchaf sydd ar gael
yn y lleoliad
|
Y gost isaf am
y cyflymder yma
|
|
Llundain
|
£9.99
|
1Mbps
|
24Mbps
|
£75.00
|
|
De-ddwyrain Lloegr
|
£9.99
|
1Mbps
|
16Mbps
|
£45.00
|
|
Dinasoedd Cymru
|
£13.61
|
8Mbps
|
16Mbps
|
£45.00
|
|
Trefi Cymru
|
£13.61
|
8Mbps
|
8Mbps
|
£13.61
|
|
Pentrefi Cymru
|
£13.61
|
8Mbps
|
8Mbps
|
£13.61
|
Tabl 10 – Y costau misol isaf i fusnes a'r
gwasanaethau uchaf eu cyflymder sydd ar gael am y pris isaf ym mhob
lleoliad, ABEC, Gorffennaf 2006
Mae SDSL yn wahanol i ADSL gan ei fod yn defnyddio'r un lled
band ar gyfer llwytho i fyny ac i lawr (cymesur), lle mae gan ADSL
led band is i lwytho i fyny (anghymesur). Mae cost uchel
cynhyrchion SDSL yn adlewyrchu'r gwasanaeth gwell sy'n cael ei
gynnig gan led band cymesur, cyfraddau ymryson isel a dim
cyfyngiadau ar ddefnydd. Mae SDSL ar gael yn Llundain, de-ddwyrain
Lloegr, dinasoedd Cymru a rhai o drefi Cymru.
Mae prisiau misol SDSL yr un fath ar gyfartaledd ar draw syr
holl ranbarthau lle mae ar gael.
|
Lleoliad
|
512kbps
|
1Mbps
|
2Mbps
|
|
Llundain
|
£178.72
|
£223.40
|
£278.72
|
|
De-ddwyrain Lloegr
|
£178.72
|
£223.40
|
£278.72
|
|
Dinasoedd Cymru
|
£178.72
|
£223.40
|
£278.72
|
|
Trefi Cymru
|
£178.72
|
£223.40
|
£278.72
|
|
Pentrefi Cymru
|
D/G
|
D/G
|
D/G
|
|
Y gwahaniaeth rhwng y pris uchaf a'r pris isaf
|
£0
|
£0
|
£0
|
Tabl 11 – Pris misol cyfartalog
SDSL ar bob cyflymder ym mhob lleoliad, ABEC, Gorffennaf
2006
Mae gwaith ymchwil gan ORC yn dangos bos treiddiad band eang
yng Nghymru wedi cyrraedd 43% o'r holl aelwydydd yng Nghymru ym mis
Gorffennaf 2006. Mae hyn yn gynnydd o 39% ar ddiwedd 2005, sy'n
dangos bod twf cysylltiadau newydd yn dal yn gryf yng Nghymru. Ar
ben hynny, mae hyn yn cyfateb i ryw 20.1 o gysylltiadau band eang
am bob 100 o drigolion Cymru.
Ffigur 7 – Treiddiad band eang yn
ôl aelwydydd ar draws yr awdurdodau lleol yng Nghymru, ORC,
Gorffennaf 2006
Yr awdurdod lleol sydd â threiddiad uchaf band eang yng
Nghymru yw Casnewydd, lle mae gan 51% o'r aelwydydd gysylltiad band
eang. Mae Caerdydd a Bro Morgannwg yn dilyn yn agos (mae gan 50%
o'r aelwydydd gysylltiad band eang), ac mae lefelau isaf treiddiad
band eang yng Nghymru i'w gweld ym Mlaenau Gwent. Dim ond 34% o'r
aelwydydd yno sydd â band eang.
Band eang xDSL
Mae ymchwil ORC yn dangos bod gan ryw 30% o aelwydydd Cymru
gysylltiad band eang ADSL ar ddiwedd mis Gorffennaf 2006. Mae hyn
yn gynnydd o 28% ar ddiwedd 2005.
Band eang cebl
Mae ymchwil ORC yn dangos bod gan ryw 12% o aelwydydd Cymru
gysylltiad band eang cebl ar ddiwedd mis Gorffennaf 2006. Mae hyn
yn gynnydd o 9% ar ddiwedd 2005.
LLU
Does dim ffigurau penodol ar gyfer nifer y llinellau LLU sy'n
cael eu defnyddio yng Nghymru. Er hynny, gan fod argaeledd y
gwasanaethau yma yn is yng Nghymru nag yn y DU yn ei chrynswth, y
disgwyl yw y bydd niferoedd sy'n mabwysiadu gwasanaethau LLU
rywfaint yn is hefyd.
Ffigur 8 - Nifer y llinellau wedi'u
dadfwndelu yn y DU, OTA, Hydref 2006
Yn ôl yr OTA (Swyddfa'r Dyfarnydd Telathrebu), aeth y DU
heibio i 1 miliwn o linellau LLU yn gynnar ym mis Tachwedd 2006 ac,
wrth iddi wneud hynny, cyrhaeddodd yr OTA eu prif darged nhw o
sicrhau miliwn o linellau wedi'u dadfwndelu erbyn diwedd
2006.
Band eang vs. Deialu
Roedd mwy na saith ym mhob deg aelwyd rhyngrwyd yng Nghymru yn
defnyddio cysylltiadau band eang ym mis Gorffennaf 2006. Yn yr un
modd, yn ôl SYG, yn achos y DU gyfan roedd ychydig o dan 73% o'r
cysylltiadau rhyngrwyd yn wasanaethau band eang ym mis Mehefin
2006.
Mae cysylltiadau deialu'n dal yn boblogaidd ymhlith rhai
aelwydydd am fod gwasanaethau 'talu-wrth-fynd' ar gael, sy'n codi
tâl ar sail faint o amser yr ydych wedi'i dreulio ar-lein ac am nad
oes ffi fisol. Mae'r gwasanaethau yma'n arbennig o addas i'r rhai
nad ydyn nhw'n defnyddio'r rhyngrwyd yn rheolaidd neu nad ydyn
nhw'n ddefnyddwyr trwm, ac maen nhw'n addas hefyd i aelwydydd isel
eu hincwm sy'n anfodlon talu ffi fisol. Mae'r rhwystr yma sy'n atal
twf band eang wedi'i oresgyn mewn rhai marchnadoedd Ewropeaidd drwy
gyflwyno gwasanaethau band eang sydd wedi'u seilio ar amser ac sydd
â ffi fisol isel neu sydd heb ffi fisol o gwbl. Ar hyn o bryd,
Bulldog sy'n cynnig yr unig wasanaeth band eang ar linell osod sydd
wedi'i seilio ar amser yn y DU, ac mae eu cyflenwad nhw yn
gyfyngedig yn y DU, yn enwedig yng Nghymru. Oherwydd hynny, gall
fod angen gwasanaeth band eang cenedlaethol wedi'i seilio ar amser
i berswadio gweddill y defnyddwyr deialu i newid i fand eang.
Treiddiad gwasanaethau lled band uwch
Un o nodweddion allweddol y farchnad band eang yng Nghymru yn
ystod 2006 oedd cynnydd yn argaeledd gwasanaethau band eang
cyflymach a'r niferoedd sy'n mabwysiadu'r gwasanaethau hynny. Mae
gwasanaethau sy'n cynnig 'hyd at 8Mbps' ar gael yn helaeth dros
ADSL, ac mae gwasanaethau sy'n cynnig 'hyd at 10Mbps' ar gael mewn
ardaloedd penodol drwy gyfrwng cebl. O'r bobl a arolygwyd ym
mhedwaredd don adroddiad trigolion yr ORC a oedd yn gwybod
cyflymder eu cysylltiad band eang, dywedodd mwy na dau ym mhob deg
fod ganddyn nhw wasanaeth cyflymach na 2Mbps.
Treiddiad band eang yn rhyngwladol
Ffigur 9 – Treiddiad band eang yn
ôl aelwydydd, Analysys Consulting Limited a'r ORC, Mehefin
2006[3]
Mae ffigurau treiddiad band eang Cymru yn cyd-fynd â
ffigurau'r DU yn ei chrynswth. Oherwydd hyn, mae'r niferoedd sydd
wedi manteision ar fand eang yng Nghymru yn cymharu'n weddol
ffafriol â chenhedloedd eraill.
Ffigur 10 – Cysylltiadau band eang
am bob 100 o drigolion yn ôl y dechnoleg gyrchu, OECD, Mehefin
2006[4]
Roedd y DU yn y 10fed safle o'r 30 o genhedloedd yr
OECD o ran treiddiad band eang ym mis Mehefin 2006, gyda 19.5 o
gysylltiadau band eang am bob 100 o drigolion. Roedd y ffigur yma
ymhell ar y blaen i gyfarteledd yr OECD, sef 15.5 o gysylltiadau am
bob 100 o drigolion ar y pryd.
Mae ffigurau Ofcom yn dangos bod y twf yn y cysylltiadau band
eang ymhlith mentrau bach a chanolig (MBCh) y DU wedi dilyn y duedd
gyffredinol o ran y niferoedd sy'n mabwysiadu band eang. Ar ddiwedd
2005, roedd gan 84% o holl MBCh y DU gysylltiad rhyngrwyd ac roedd
gan 73% o'r rheiny gysylltiad band eang. Doedd dim ffigurau ar
gyfer Cymru yn benodol ar gael bryd hynny ond dywedodd astudiaeth
olrhain MBCh Ofcom, a gafodd ei seilio ar ddata treigl dros y naw
mis rhwng Ionawr a Medi 2005, fod gan 83% o MBCh Cymru gysylltiad
rhyngrwyd (79% yn y DU) a bod 42% o'r rheiny'n defnyddio band eang
(68% yn y DU)
[5].
Ffigur 11 – Cysylltiadau MBCh â'r
rhyngrwyd yn ôl y prif ddull cysylltu, Ofcom, Rhagfyr
2005
[6]
Mae Ofcom yn darogan y bydd nifer yr MBCh sy'n defnyddio
cysyltliad deialu i gysylltu â'r rhyngrwyd yn parhau i ostwng dros
y ddwy flynedd nesaf oherwydd y gostyngiad yng nghostau
gwasanaethau band eang a'r nifer cynyddol o gymwysiadau busnes
ar-lein y mae angen cysyltliad band eang ar eu cyfer.
Cymwysiadau a Gyrwyr
Treiddiad cyfrifiaduron personol a'r rhyngrwyd
Ffigur 12 – Treiddiad PCs, y
rhyngrwyd a band eang yn yr UE, Y Comisiwn Ewropeaidd a'r ORC,
Rhagfyr 2005 - Ionawr 2006
[7]
Ceir tuedd gyffredinol rhwng treiddiad sylfaenol TGCh a
threiddiad band eang. Adroddodd yr arolwg o e-gyfathrebu aelwydydd
a gafodd ei gynnal ar ran y Comisiwn Ewropeaidd fod diffyg
cyfrifiadur personol (PC) yn rhwystro cysylltu â'r rhyngrwyd ac
felly hefyd yn rhwystro treiddiad band eang.
Ffigur 13 – Dyfeisiau cyrchu yn
cael eu defnyddio gan ddefnyddwyr sydd wedi defnyddio'r rhyngrwyd
yng Nghymru dros y 12 mis diwethaf, ORC, Gorffennaf
2006
Fel y gwelir yn Ffigur 13, y PC yw'r hoff ddyfais ar gyfer
cyrchu'r rhyngrwyd o bell ffordd yng Nghymru a dywedodd 97% o'r
rhai a arolygwyd gan yr ORC a oedd wedi defnyddio'r rhyngrwyd dros
y 12 mis yn arwain at fis Gorffennaf 2006 mai PC a ddefnyddiwyd.
Gan hynny, efallai y bydd angen ysgogi twf yn nhreiddiad PCs er
mwyn cynnal twf band eang. Er hynny, mae cynnydd o ran defnyddio
rhwydweithiau ffôn symudol i gyrchu'r rhyngrwyd yn dangos y
gallai'r gallu i gyrchu'r rhyngrwyd ar ddyfeisiau symudol fod yn
hwb ar gyfer defnyddio'r rhyngrwyd yn y dyfodol.
Mae twf mewn cyrchu'r rhyngrwyd drwy gonsolau gemau fideo a
thrwy setiau teledu hefyd yn awgrymu y gall PCs fod yn llai amlwg
fel dyfais gyrchu yn y dyfodol ac y bydd amrywiaeth o ddyfeisiau yn
y cartref ac wrth symud o gwmpas yn cael eu defnyddio i gyrchu'r
rhyngrwyd.
Yn ôl amcangyfrifon Ofcom, erbyn mis Mai 2006 roedd mwy nag
1.8 miliwn o aelwydydd preswyl wrthi'n defnyddio VoIP yn y DU. O'r
rhain, roedd tua 300,000 yn defnyddio cynhyrchion VoIP BT, rhyw
150,000 yn defnyddio gwasanaeth Orange/Wanadoo, a'r gweddill yn
defnyddio gwasanethau fel Skype, Vonage, PlusNet a VoIP Cheap. Yn
ôl Point Topic, roedd ychydig o dan 24 miliwn yn talu ffi i
ddefnyddio VoIP ledled y byd erbyn diwedd 2005.
Roedd fideo ar alw (VoD) ar gael i ryw 80% o danysgrifwyr
teledu digidol NTL ar ddiwedd mis Mehefin 2006. Dros y 12 mis
diwethaf, mae dros 10 miliwn o ffilmiau a rhaglenni teledu wedi'u
gwylio 'ar alw' gan gwsmeriaid. Mae darparwyr eraill VoD yn cynnwys
BT, BSkyB ac MTV.
Mae BT yn anelu at lansio'u gwasanaeth teledu cenhedlaeth
nesaf, 'BT Vision', yn hydref 2006. Mae hwn yn cyfuno teledu
daearol (drwy Freeview), â rhaglenni ar alw a gwasanaethau
rhyngweithiol sy'n cael eu darparu drwy rwydwaith DSL BT. Fydd dim
tanysgrifiad gorfodol ynglŷn â'r gwasanaeth.
Mae yna ddiddordeb cynyddol mewn cyflenwi teledu ar gyfer
defnyddwyr wrth iddyn nhw symud o gwmpas, drwy ddefnyddio setiau
llaw ffonau symudol. Mae nifer o dechnolegau'n cael eu hystyried
gan gynnwys 3G, DAB a DVB-H. Mae nifer o wasanaethau tanysgrifio ar
gael i gwsmeriaid 3G Orange a Three sy'n cynnig teledu ar setiau
llaw cydnaws. Mae pecyn BT Movio sydd wedi'i ddatblygu gan BT wedi
denu sylw amryw o weithredwyr gan gynnwys Virgin Mobile ac RTE yn
Iwerddon, y mae'r ddau ohonyn nhw'n cynnal treialon. Mae BT Movio
yn defnyddio'r rhwydwaith DAB i ddarlledu deunyddiau i setiau llaw
cydnaws. Mae O2 hefyd wedi bod yn cynnal treialon gan
ddefnyddio DVB-H, sef fersiwn symudol o'r dechnoleg sy'n cael ei
defnyddio ar gyfer teledu digidol Freeview.
Erbyn hyn, mae nifer o weithredwyr yn cynnig yr hyn y maen
nhw'n ei alw yn 'rhyngrwyd am ddim' i'w tanysgrifwyr. Gwasanaeth
gwerth ychwanegol yw hwn ac er ei fod ar gael am ddim, mae angen
ichi danysgrifio i becyn priodol o wasanaethau eraill.
Bydd T-Mobile yn lansio'u gwasanaeth lawrlwytho cyflym HSPDA
ym mis Awst 2006. I ddechrau, bydd technoleg HSPDA yn cynnig
cyflymderau lawrlwytho hyd at 1.8Mbps, gan godi i 3.6Mbps yn 2007,
ac wedyn i 7.2Mbps a 10Mbps yn 2008/2009. Mae T-Mobile yn credu eu
bod yn gallu codi llai na gweithredwyr band eang y DU am y bydd y
cwsmeriaid yn cadw rhif ffôn heb fod angen talu am rentu llinell
osod. Mae T-Mobile yn credu y bydd hyn yn arbennig o ddeniadol i
aelwydydd yn y DU sydd â ffon symudol yn unig. Ymhellach, mae 14%
o'r aelwydydd yng Nghymru yn dibynnu ar ffôn symudol fel unig ffôn
yr aelwyd, o'i gymharu ag 8% ar gyfer y DU ar gyfartaledd.
Ar hyn o bryd, mae 37.1% o gwsmeriaid NTL sydd ar y rhyngrwyd
yn tanysgrifio i wasanaeth chwarae triphlyg. Yn ôl astudiaeth
ddiweddar, mae disgwyl y bydd mwy na 50% o gartrefi Ewrop yn
cysylltu â gwasanaeth chwarae triphlyg erbyn diwedd y degawd. Ym
mis Mehefin, cyhoeddodd NTL wasanaeth chwarae pedwarplyg cyntaf y
DU, gan gyfuno gwasanethau teledu, band eang, llinell osod a ffôn
symudol. Prynodd NTL Virgin Mobile ym mis Gorffennaf 2006.
Mewn arolwg diweddar ar gyfer adroddiad Deutschland Online 3,
atebodd 41% o'r arbenigwyr Ewropeaidd a holwyd y byddai gemau
ar-lein yn yrrwr pwysig ar gyfer treiddiad cysylltiadau â'r
rhyngrwyd drwy gyfrwng band eang yn y dyfodol. Ar ben hynny, mae
astudiaeth gan y cwmni ymchwilio ac ymgynghori, Parks Associates,
yn dangos y bydd gwerth y farchnad gemau ar-lein yn yr Unol
Daleithiau yn cyrraedd US$4.4 biliwn erbyn 2010, i fyny o $1.1
biliwn y llynedd.
Yn ôl adroddiad gan Point Topic a gafodd ei gyhoeddi ym mis
Mehefin 2006, teleweithio yw un o'r prif yrwyr y tu ôl i fabwysiadu
band eang. Mae hyn wedi'i gadarnhau gan Astudiaeth Defnyddwyr Band
Eang cyntaf Point Topic, a gynhaliwyd yng nghanol 2005, ac a welodd
fod rhyw 3.8 miliwn o bobl yn y DU yn defnyddio'r rhyngrwyd i
weithio o'u cartrefi. O'r rhain, teleweithwyr oedd 1.6
miliwn.
O ran rhwystrau sy'n atal cynnydd yn nhreiddiad y rhyngrwyd yn
y DU, diffyg diddordeb yn y rhyngrwyd yw'r prif reswm o hyd dros
beidio â sicrhau cysylltiad rhyngrwyd gartref. Er hynny, er bod
pobl yn dweud nad oes ganddyn nhw ddiddordeb yn y rhyngrwyd, mae'n
ddigon posibl nad yw llawer yn deall yr hyn y gall y rhyngrwyd ei
gynnig ac y byddai lefelau diddordeb, a threiddiad band eang hefyd,
yn cynyddu pe baen nhw'n cael eu haddysgu ar sut i ddefnyddio a
chymhwyso'r rhyngrwyd.
Ffigur 14 - Canran y bobl a
arolygwyd ac a atebodd y cwestiwn: Dywedsoch nad oes gennych
gysylltiad rhyngrwyd gartref. Pa reswm yw'r esboniad gorau pam nad
oes cysylltiad rhyngrwyd gan eich aelwyd chi? (DU), Y Comisiwn
Ewropeaidd, Rhagfyr 2005 - Ionawr 2006
Mae Ffigur 14 hefyd yn tanlinellu bod diffyg PC neu ddyfais
arall sy'n gallu cysylltu â'r rhyngrwyd a'r gost yn rhwystrau
eraill sy'n atal pobl rhag cysylltu â'r rhyngrwyd yn y DU.
Ffigur 15 – Canran y bobl a
arolygwyd ac a atebodd y cwestiwn: Pam nad oes gan eich aelwyd chi
gysylltiad rhyngrwyd? (UE-25), Y Comisiwn Ewropeaidd, Rhagfyr 2005
– Ionawr 2006
Wrth ystyried rhesymau dros beidio ag uwchraddio o fand cul i
fand eang, adroddodd yr arolwg ar e-gyfathrebu aelwydydd mai'r
faith y bernir bod band eang yn rhy ddrud yw'r rheswm mwyaf
cyffredin dros beidio ag uwchraddio i fand eang yn yr UE-25.
Rhwystrau eraill oedd bod pobl yn fodlon ar gyflymder eu gwasanaeth
band cul ac nad oedden nhw'n defnyddio digon ar y rhyngrwyd. Mae'r
rhain yn rhwystrau eraill a allai gael eu goresgyn drwy addysgu
pobl ynglŷn â galluoedd a dibenion band eang.
Ffigur 16 - Canran y bobl a
arolygwyd ac a atebodd y cwestiwn: Fyddech chi'n fodlon newid i
fand eang o fand cul ...? (UE-25), Y Comisiwn Ewropeaidd, Rhagfyr
2005 – Ionawr 2006
Mae'n ddiddorol bod mwy o bobl yn yr arolwg wedi dweud y
bydden nhw'n debyg o newid o wasanaeth band cul i fand eang pe
gallen nhw gael gwasanaeth band eang fel rhan o fwndel a fyddai'n
cynnwys gwasanaeth teledu na phe bai cost band eang hyd at 20% yn
rhatach. Mae hynny'n dangos bod modd i rwystrau ariannol band eang
gael eu goresgyn drwy gynnwys band eang fel rhan o becyn ac fe fydd
hyn yn arwydd calonogol i weithredwyr chwarae triphlyg. Er hynny,
dywedodd bron hanner y bobl a oedd â gwasanaeth band cul y bydden
nhw'n fodlon uwchraddio i fand eang pe na bai'n rhaid iddyn nhw
dalu am linell ffôn. Mae'n glir bod hyn yn dangos bod taliadau
rhent llinell ffôn yn rhwystr o bwys sy'n atal rhagor o bobl rhag
manteisio ar fand eang a bod yna alw clir am wasanaethau DSL noeth
(NDSL) lle gall gwasanaeth band eang DSL gael ei gynnig dros linell
ffôn heb fod rhaid talu am wasanaeth ffôn.
Ffigur 17 - Canran y bobl a
arolygwyd ac a atebodd y cwestiwn: Fyddech chi'n fodlon
uwchraddio'ch cysylltiad band eang i gyflymder uwch ...? (UE-25), Y
Comisiwn Ewropeaidd, Rhagfyr 2005 - Ionawr 2006
Mae'r pethau sy'n atal pobl rhag mabwysiadu gwasanaethau band
eang ar gyflymder uwch hefyd yn tanlinellu'r angen am wasanaethau
NDSL, gan fod 38% o'r rhai yr oedd gwasanaeth band eang ganddyn nhw
yn dweud y bydden nhw'n uwchraddio i wasanaeth cyflymach pe na
bai'n rhaid iddyn nhw dalu am linell ffôn. Roedd bwndelu
gwasanaethau band eang a theledu hefyd yn cael ei weld fel rhywbeth
a fyddai'n hybu gwasanaethau cyflymach.
Bernid bod cost gwasanaethau yn rhwystr mawr i atal
gwasanaethau cyflymach gan mai dim ond 10% o'r rhai a holwyd a
ddywedodd y bydden nhw'n uwchraddio i wasanaeth cyflymach pe bai
hwnnw 20% yn ddrutach na'u gwasanaeth cyfredol. Gallai hyn fod yn
broblem i weithredwyr sydd wedi gyrru cost gwasanaethau band eang i
lawr dros y blynyddoedd diwethaf ac sy'n gweld bellach nad yw'r
defnyddwyr yn fodlon talu dim mwy am wasanaethau cyflymach er bod y
rheiny o bosibl yn costio mwy i'rwdarparu. Os na all y gweithredwyr
ddarbwyllo'r defnyddwyr i dalu mwy am y gwasanaethau cyflymach yma,
yna fe allai fynd yn anodd cyfiawnhau buddsoddi mewn seilwaith
cyflym newydd ac, o ganlyniad i hynny, efallai na fydd yna achos
busnes dros ddarparu rhwydweithiau VDSL neu FTTB.
Ffactorau cymdeithasol ac economaidd
Mae lefelau uchel o boblogaeth wledig, trigolion hŷn ac
aelwydydd isel eu hincwm i gyd yn rhwystrau sy'n llyffetheirio
lefelau treiddiad TGCh ac, yn y pen draw, lefelau treiddiad band
eang. Mae gan Gymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon i gyd boblogaeth
wledig fwy na Lloegr ac mae gan Gymru a Gogledd Iwerddon
boblogaethau gwledig arbennig o uchel, sef 22% a 35% o'u poblogaeth
yn y drefn honno. Er hynny, adroddodd yr arolwg o e-gyfathrebu
aelwydydd a gynhaliwyd ar ran y Comisiwn Ewropeaidd nad oedd
lefelau mabwysiadu band eang yn dibynnu ar drefoli yn achos y grŵp
o wledydd sy'n ffurfio'r UE-15 yn ei grynswth.
Ar ben hynny, mae dadansoddiad yr arolwg yn dangos bod maint
yr aelwyd yn dwyn mwy o ddylanwad ar fabwysiadu band eang; mwyaf yn
y byd o bobl sydd ar yr aelwyd, mwyaf tebyg yw hi y bydd yna
gysylltiad band eang.
|
|
Cymru
|
Yr Alban
|
Lloegr
|
Gogledd Iwerddon
|
Cyfanswm y DU
|
|
Poblogaeth wledig
|
22%
|
16%
|
13%
|
35%
|
12%
|
|
Pobl hŷn
(65 a throsodd)
|
18%
|
16%
|
16%
|
14%
|
16%
|
|
Incwm aelwydydd o dan £11,500
|
43%
|
32%
|
26%
|
29%
|
27%
|
Tabl 12- Proffil y grwpiau
cymdeithasol ac economaidd yng nghenhedloedd y DU, Y Swyddfa
Ystadegau Gwladol ac 'Urban Indicator' Business Geographic,
2001
Mae gan Gymru nifer arbennig o uchel hefyd o aelwydydd sydd
a'u hincwm yn llai nag £11,500 o'i chymharu â'r cenhedloedd eraill,
sef 43% o'r holl aelwydydd, a nifer fawr o bobl sydd dros eu 65 oed
o'i chymharu â chyfanswm y DU. Oherwydd hyn, o blith pedair cenedl
y DU, gan Gymru y mae'r rhwystrau cymdeithasol ac economaidd mwyaf
i'w goresgyn o ran mabwysiadu band eang.
Aelwydydd sydd â ffôn symudol yn unig
Yng Nghymru, mae gan 14% o'r aelwydydd ffonau symudol yn unig,
sy'n golygu nad oes llinell ddaearol ganddyn nhw. Mae dibyniaeth
Cymru ar ffonau symudol fel unig ffôn yr aelwyd (dim ond 8% o
aelwydydd y DU sydd â ffonau symudol yn unig), yn golygu y gallai'r
diffyg llinell ddaearol atal pobl rhag archebu band eang. Gan mai
ADSL yw'r dechnoleg band eang fwyaf poblogaidd yn y DU oherwydd
prisiau a fforddiadwyedd, gallai hyn olygu y gallai 14% o'r
aelwydydd gael problemau wrth sicrhau gwasanaeth band eang
fforddiadwy.
Un ateb posibl i hyn fyddai DSL noeth (NDSL). Mae NDSL yn
caniatáu i gysylltiad band eang gael ei dderbyn drwy linell ffôn
heb i wasanaeth ffôn gael ei ddarparu hefyd. A bwrw bod
llinell ffôn ar gael i lawer o'r 14% o aelwydydd sydd heb wasanaeth
ffôn dros linell ddaearol, sef llinell y maen nhw wedi dewis peidio
â'i defnyddio, byddai hynny'n golygu bod band eang ar gael iddyn
nhw. Byddai hyn hefyd yn caniatáu i wahanol ddarparwyr band
eang gynnig gwasanaethau wedi'u dadfwndelu ar y cyd â gwasanaethau
ffôn VoIP heb fod angen buddsoddi yn y seilwaith y byddai ei angen
i gynnal eu system ffôn PSTN eu hunain. Ynghyd â gwasanaethau IPTV
digidol, gallai hynny fod yn hwb ar gyfer cystadleuaeth.
Felly, fe allai NDSL gynyddu'r niferoedd sy'n mabwysiadu band
eang drwy ganiatáu i bobl archebu DSL wedi'i ddadfwndelu heb orfod
cytuno i gael gwasanaeth ffôn dros linell ddaearol.
Defnyddio band eang
Yn Ch1 2006, cynhaliodd Ofcom arolwg i ddod o hyd i'r
gwahaniaeth rhwng defnyddio cymwysiadau ymhlith defnyddwyr deialu a
defnyddwyr band eang. Er bod yr arolwg yn dangos bod y defnyddio
ymhlith defnyddwyr band eang yn uwch ym mhob maes, cafodd y
gwahaniaethau mwyaf arwyddocaol eu gweld wrth lawrlwytho ffeiliau
(44% vs. 21%) a gwybodaeth (44% vs. 27%), a chwarae gemau ar-lein
(35% vs. 16%).
Yn ôl astudiaeth gan wefan y llywodraeth DirectGov, a
gyhoeddwyd ym mis Chwefror 2006, roedd mwy na hanner yr ymatebwyr
o'r farn mai gwefannau bancio ar-lein oedd y math mwyaf gwerthfawr
o wefan, wedyn siopa (50%) a gwyliau (47%). Roedd 37% o'r ymatebwyr
yn credu mai gwefannau newyddion oedd nodwedd fwyaf gwerthfawr y
rhyngrwyd.
Ffigur 18 – Gweithgareddau
rhyngrwyd defnyddwyr rhyngrwyd y DU, SYG, Ch1
2006
Cynhaliodd y Swyddfa Ystadegau Gwladol arolwg hefyd i ddod o
hyd i'r gweithgareddau mwyaf poblogaidd ar y rhyngrwyd, gan
amlygu'r gwahaniaethau rhwng defnydd dynion a defnydd menywod.
Chwilio am wybodaeth a gwasanaethau (84%) oedd y gweithgaredd mwyaf
poblogaidd, ac roedd hynny'n cael ei wneud yn fwy gan ddynion (88%)
na menywod (79%). E-bostio oedd gweithgaredd mwyaf poblogaidd
menywod (80%) a'r ail fwyaf poblogaidd ymhlith dynion (81%). O'r
gweithgareddau a arolygwyd, dim ond mewn dau achos yr oedd defnydd
menywod yn uwch na dynion, sef chwlio am wybodaeth sy'n
gysylltiedig ag iechyd, a gweithgareddau sy'n gysylltiedig â chwrs
ysgol, coleg neu brifysgol.
Ym mis Mai 2006, cynhyrchodd Analysys Consulting Limited
adroddiad ar ran y DTI sy'n edrych ar boblogrwydd gwahanol
wasanaethau band eang ar draws y G7, Awstralia, Iwerddon, De Corea
a Sweden. Ar gyfer pob cymhwysiad, mae'r gwledydd wedi'u gosod yn
eu trefn ar sail poblogrwydd y cymhwysiad ymhlith defnyddwyr a
busnes. Roedd y DU yn uchel o safbwynt e-fasnach ac archebu
ar-lein, sy'n awgrymu bod busnesau'r DU wedi bod yn gyflym i
ddefnyddio'r maes yma. Er hynny, isel yw defnydd VoIP ac
e-lywodraeth a dylai'r rhain gael eu hybu'n fwy yn y dyfodol.
|
Safle
|
Archebu ar-lein
|
VoIP
|
Talu'r llywodraeth
|
Refeniw e-fasnach
|
|
1
|
DU
|
Japan
|
Awstralia
|
Yr Unol Daleithiau
|
|
2
|
Yr Almaen
|
De Corea
|
Sweden
|
Japan
|
|
3
|
Yr Unol Daleithiau
|
Iwerddon
|
Ffrainc
|
DU
|
|
4
|
Canada
|
Yr Unol Daleithiau
|
Iwerddon
|
De Corea
|
|
5
|
Iwerddon
|
Sweden
|
De Corea
|
Sweden
|
|
6
|
Sweden
|
DU
|
Canada
|
Iwerddon
|
|
7
|
De Corea
|
Ffrainc
|
DU
|
Yr Almaen
|
|
8
|
Awstralia
|
Awstralia
|
Yr Eidal
|
Ffrainc
|
|
9
|
Japan
|
Yr Eidal
|
Yr Unol Daleithiau
|
Canada
|
|
10
|
Ffrainc
|
Canada
|
Yr Almaen
|
Yr Eidal
|
|
11
|
Yr Eidal
|
Yr Almaen
|
Japan
|
|
Tabl 13 – Defnyddio cymwysiadau
band eang ymhlith busnesau, Analysys Consulting Limited, Ch4
2005
|
Safle
|
Lawrlwytho clipiau teledu, ffilmiau neu
fideo
|
Gemau ar-lein
|
VoIP
|
Gwario ar e-fasnach
|
|
1
|
De Corea
|
De Corea
|
Japan
|
De Corea
|
|
2
|
Yr Unol Daleithiau
|
Sweden
|
Ffrainc
|
DU
|
|
3
|
Ffrainc
|
Japan
|
Sweden
|
Ffrainc
|
|
4
|
Awstralia
|
Awstralia
|
Yr Eidal
|
Yr Almaen
|
|
5
|
DU
|
Yr Unol Daleithiau
|
Yr Unol Daleithiau
|
Yr Eidal
|
|
6
|
Yr Almaen
|
Canada
|
Yr Almaen
|
Yr Unol Daleithiau
|
|
7
|
Yr Eidal
|
Yr Eidal
|
Canada
|
Canada
|
|
8
|
Sweden
|
DU
|
De Corea
|
Japan
|
|
9
|
Japan
|
Ffrainc
|
Awstralia
|
Iwerddon
|
|
10
|
Iwerddon
|
Yr Almaen
|
Iwerddon
|
|
|
11
|
|
Iwerddon
|
DU
|
|
Tabl 14 - Defnyddio cymwysiadau
band eang ymhlith defnyddwyr, Analysys Consulting Limited, Ch4
2005
Mae'r defnyddio ar VoIP ymhlith defnyddwyr y DU gryn dipyn yn
is na gwledydd eraill ac, oherwydd hyn, gellir barnu ei fod yn
ffordd i hybu band eang yn y dyfodol agos wrth gael ei ddefnyddio'n
ehangach yn y DU.
Mae arolwg a gafodd ei gomisiynu gan Gyngor Defnyddwyr Cymru
ym mis Mawrth 2006 yn dangos bod 28% o'r oedolion 16 a throsodd
(tua 60% o ddefnyddwyr y rhyngrwyd) wedi siopa ar-lein yn ystod y
12 mis diwethaf. Dywedodd yr ymatebwyr fod cyfleuster (78%), gwerth
am arian (46%), a'r gallu i chwilio o le i le (30%) yn ffactorau a
oedd yn golygu bod siopa ar-lein yn ddeniadol. Y mathau mwyaf
cyffredin o gynhyrchion sy'n cael eu prynu ar-lein gan ddefnyddwyr
yng Nghymru yw CDs, tapiau, recordiau a DVDs cerddoriaeth (42%),
wedyn llyfrau (40%) a theithio a llety (36%).
Dangosodd arolwg gan yr Ystadegau Gwladol a gynhaliwyd yn Ch1
2006 fod 44% o'r oedolion yn y DU wedi prynu nwyddau neu
wasanaethau dros y rhyngrwyd yn ystod y 12 mis blaenorol, a bod 79%
o'r rheiny wedi prynu yn ystod y tri mis diwethaf. O'r rhain, roedd
canran uwch o ddynion (81%) na menywod (77%) wedi prynu ar-lein.
O'r rhai a oedd wedi prynu ar-lein yn ystod y 12 mis diwethaf, y
pethau mwyaf poblogaidd i'w prynu oedd ffilmiau a cherddoriaeth
(53%) ac wedyn teithio neu lety at wyliau (51%).
Er bod y gwahaniaethau rhwng yr arolygon a gynhaliwyd ar gyfer
Cymru ac ar gyfer y DU yn ei chrynswth yn golygu ei bod yn anodd
cymharu'n uniongyrchol, mae'n ymddangos bod defnyddwyr y DU yn
prynu mwy ar-lein na defnyddwyr yng Nghymru. Mae'r defnyddwyr yng
Nghymru yn prynu cryn dipyn yn fwy o nwyddau electronig ar-lein
(35%) na defnyddwyr yn y DU (25%). Prynodd cryn dipyn yn fwy o
ddefnyddwyr y DU (53%) nag o ddefnyddwyr Cymru (42%) ffilmiau a
cherddoriaeth ar-lein.
Mae bygythiadau i ddiogelwch ar-lein a thwyll manylion adnabod
yn atal rhai o ddefnyddwyr y rhyngrwyd rhag siopa ar-lein. Er
bod yna gynnydd yn hyder y rhai sy'n siopa ar-lein, darganfu arolwg
ym mis Mawrth 2006 gan Gyngor Defnyddwyr Cymru fod y farn am
ddiogelwch ar-lein wedi dirywio ers y flwyddyn cynt, a bod 41% o
ddefnyddwyr y rhyngrwyd nad ydyn nhw'n siopa ar-lein yn poeni am
ddiogelwch, i fyny o 35% ym mis Mawrth 2005.
Mae data Sefydliad Ffonograffig Prydain (BPI) yn dangos bod
nifer yr eitemau a gafodd eu lawrlwytho'n gyfreithlon yn y DU wedi
tyfu'n gyflym drwy gydol 2005 a dechrau 2006. Yn Ch1 2006 cafodd
11.5 miliwn o draciau eu lawrlwytho yn y DU. Mae hyn i'w briodoli i
dwf yn y gwefannau lawrlwytho cyfreithlon a gostyngiad yn nifer y
ffeiliau hawlfraint sydd ar gael ar wefannau rhannu ffeiliau.
Mae lawrlwytho cerddoriaeth yn debyg o dyfu ymhellach oherwydd
cynnydd ym mhoblogrwydd gwefannau sy'n cynnig llyfrgelloedd anferth
o ddeunyddiau a all gael eu lawrlwytho am ychydig bach neu heb dâl
o gwbl, fel YouTube. Mae YouTube yn wefan sy'n caniatáu i'r
defnyddwyr lwytho, rhannu a gwylio clipiau fideo. Mae llyfrgell
YouTube yn cynnwys deunyddiau sydd wedi'u paratoi gan y defnyddwyr
yn ogystal â chlipiau teledu a ffilmiau, a fideos cerddoriaeth. Ym
mis Awst 2006, cyhoeddodd YouTube eu bod mewn trafodaethau gyda
chwmnïau recordiau am gynnig fideos cerddoriaeth cyfredol a fideos
cerddoriaeth o'r archifau. O fewn 18 mis, maen nhw'n gobeithio
cynnig pob fideo cerddoriaeth a gafodd ei greu erioed, a pharhau'n
ddi-dâl. Yn ôl Comscore World Metrix, mae cynulleidfa fyd-eang
YouTube wedi codi o 2.8 miliwn o ddefnyddwyr unigryw flwyddyn yn ôl
i 72 miliwn o ddefnyddwyr ym mis Awst 2006.
Un o'r tueddiadau cyflymaf ei dwf wrth ddefnyddio'r rhyngrwyd
dros y flwyddyn ddiwethaf yw defnyddio gwefannau rhwydweithio
cymdeithasol a blogio. Mae gwefannau rhwydweithio cymdeithasol yn
caniatáu i'r defnyddwyr greu eu tudalennau hafan neu eu proffiliau
eu hunain, lle maen nhw'n postio gwybodaeth amdanyn nhw eu hunain,
eu hobïau a'u diddordebau, etc. Wedyn gall y defnyddwyr gysylltu eu
proffiliau â defnyddwyr eraill ar yr un wefan. Gellir cysylltu â
ffrindiau sy'n hysbys yn barod, neu â defnyddwyr sydd â diddordebau
tebyg, i greu rhwydwaith o ffrindiau/cysylltiadau.
Yn ôl ystadegau Nielsen/Netrating, yn y DU, MySpace oedd y
wefan rhwydweithio cymdeithasol mwyaf poblogaidd ym mis Mai 2006,
gyda 5.1 miliwn o ddefnyddwyr unigryw yn ymweld â hi (17.3% o
ddefnyddwyr y rhyngrwyd). Mae'r gwefannau poblogaidd eraill yn
cynnwys Friends Reunited gyda 4.5 miliwn o ddefnyddwyr unigryw
(15.5%), Bebo gyda 3.9 miliwn (13.4%) a Piczo gyda 3.7 miliwn
(12.5%).
Yn ôl ymchwil ar ddefnyddwyr a wnaed gan Ofcom ym mis Mehefin
2006, gwefannau sy'n caniatáu i'r defnyddwyr ailgyfarfod â hen
gyfeillion a chadw cysylltiadau presennol yw'r math mwyaf
poblogaidd o wefannau rhwydweithio ac mae rhyw 41% o'r oedolion yn
y DU sydd â chysylltiad rhyngrwyd yn eu defnyddio, a rhyw hanner
ohonyn nhw'n gwneud hynny bob wythnos. Mae gwefannau sy'n caniatáu
i'r defnyddwyr gadw mewn cysyltliad yn arbennig o boblogaidd
ymhlith defnyddwyr ifanc, gyda 70% o'r rhai 16-24 oed yn gwneud
hynny, a mwy na'u hanner yn gwneud hynny o leiaf unwaith yr
wythnos. Mae bron hanner y rhai 25-30 oed sy'n defnyddio'r
rhyngrwyd a rhyw un rhan o dair o'r rhai dros 35 oed hefyd yn
defnyddio'r gwefannau yma.
Mae gwefannau blogio yn wefannau lle caiff y defnyddwyr greu
eu tudalen hafan eu hunain, o'r enw gwelog, neu yn fwy cyffredin
blog, sy'n cynnwys cofnodion dyddiadur cronolegol am eu bywyd bob
dydd neu am bynciau penodol sydd o ddiddordeb. Blogger.com
sy'n perthyn i Google yw'r wefan flogio fwyaf gyda mwy na 15 miliwn
o ddefnyddwyr unigryw ym mis Mawrth 2006.
Dangosodd ymchwil gan Ofcom ym mis Mehefin 2006 fod mwy na 37%
o ddefnydwyr y rhyngrwyd yn y DU 18-24 oed wedi cyfrannu at wefan
neu flog. At ei gilydd, haerodd 14% o ddefnyddwyr y rhyngrwyd a
oedd yn 16 a throsodd eu bod wedi cyfrannu at wefan neu flog drwy
bostio deunyddiau neu sylwadau. Mae'r ymchwil yn dangos hefyd fod
gan ddynion ryw ddwywaith yn fwy o wefannau neu welogiau na
menywod.
Mae rhagor o dystiolaeth sy'n ategu'r cynnydd ym mhwysigrwydd
gwefannau rhwydweithio i'w weld ym mharodrwydd Google i wario $1.65
biliwn (£883 miliwn) i brynu'r wefan rhannu fideos, YouTube.
Yn ôl Nielsen-Netratings, ym mis Awst 2006, gwefannau sy'n
perthyn i Microsoft oedd â'r nifer uchaf o drawiadau unigryw, sef
dros 20 miliwn o ymwelwyr o'r DU. Google oedd yr ail wefan fwyaf
poblogaidd gyda bron 19.5 miliwn o ymwelwyr. Er gwaethaf y nifer
aruthrol o wefannau sydd ar gael, canfu astudiaeth gan DirectGov a
gyhoeddwyd ym mis Chwefror 2006 fod mwy na hanner ymwelwyr
rhyngrwyd y DU yn ymweld â chwe neu lai o wefannau yn
rheolaidd.
Mae DSL yn parhau i gynyddu ei gyfran o'r farchnad fyd-eang ar
draul cebl a thechnolegau amgen. Yn ôl Point Topic, roedd gan
ddarparwyr cebl a thechnolegau eraill 34.5% o gyfran farchnad yn
Ch1 2005 ond bod hynny wedi gostwng i 32.8% yn Ch1 2006. Yn Ewrop,
DSL yw'r dechnoleg drechaf o bell ffordd, gyda rhyw 80% o'r holl
gysylltiadau band eang yn Ewrop.
Er bod DSL yn dal yn gryf ar y raddfa fyd-eang, mae yna
arwyddion y gallai ddechrau colli cyfran o'r farchnad mewn rhai o'r
cenhedloedd band eang mwyaf datblygedig. Yn Ne Corea, mae DSL yn
cael ei daro am fod y farchnad bron yn orlawn. Mae niferoedd DSL
wedi gostwng 4.6% rhwng Ch1 2005 a Ch1 2006 wrth i'r defnyddwyr
chwilio am y lled band ehangach sy'n cael ei gynnig gan wasanaethau
cebl a ffibr. Er hynny, gan mai De Corea yw'r unig wlad sydd wedi
profi'r ffenomen yma hyd yn hyn, mae'n dal yn debyg y bydd DSL yn
parhau fel y dewis amlycaf o blith y technolegau ar raddfa fyd-eang
am beth amser.
Er hynny, mae profiad De Corea yn rhoi cip ar ddatblygiad y
marchnadoedd yn y dyfodol a bydd yn rhoi golwg i weithredwyr a
gwneuthurwyr polisi mewn cenhedloedd eraill ar gyfeiriad posibl
datblygiad eu marchnad nhw eu hunain yn y dyfodol.
Tuedd ddiweddar arall yn y farchnad yn ôl pob golwg yw
cydgyfeirio - lle mae cwmnïau sy'n ymwneud â thelathrebu symudol,
telathrebu dros linellau daearol, band eang a theledu yn cyfuno
neu'n ehangu eu portffolios cynhyrchion i gael rhoi gwasanaeth
cyflawn i'w cwsmeriaid. Yn sgil hyn, cafwyd cynnydd mewn
gwasanaethau wedi'u bwndelu, gan gynnwys pecynnau chwarae
triphlyg.
Bydd Rhwydwaith 21ain Ganrif BT (21CN) yn rhwydwaith o ben i
ben ac yn seilwaith wedi'i seilio ar IP a fydd yn sicrhau y bydd
gwasanaethau cyfun y genhedlaeth nesaf yn cael eu cyflwyno yn gynt,
yn fwy effeithlon ac yn fwy cost-effeithiol na thros y rhwydwaith
presennol.
Disgwylir y bydd llinellau cwsmeriaid yn y DU yn dechrau cael
eu symud i 21CN yn ystod mis Tachwedd 2006. Bydd defnyddwyr preswyl
a busnesau yng Nghaerdydd ymhlith y cyntaf yn y DU i gael eu
cysylltu pan fydd BT yn symud tua 350,000 o linellau cwsmeriaid yn
ardal y De.
Yn ôl BT, bydd 21CN yn cyflenwi gwasanaethau band eang a fydd
yn cynnig cyflymder lawrlwytho hyd at 24Mbps wedi'i seilio ar
dechnoleg ADSL2+ o fis Ionawr 2008 ymlaen. Er y bydd hyn yn cynyddu
cyflenwad y gwasanaethau band eang ar led band uwch yng Nghymru,
bydd y cyflymder a fydd ar gael i bob aelwyd yn dibynnu ar hyd eu
dolen leol unigol nhw. Ar ben hynny, does dim disgwyl i 21CN gael
ei gwblhau tan 2011 sy'n awgrymu na fydd llawer o aelwydydd yng
Nghymru yn cael manteision y rhwydwaith newydd am beth amser.
Yn ystod mis Mai 2006, cyhoeddodd Grŵp Rhanddeiliaid Band Eang
adroddiad ar ofynion aelwydydd y DU o safbwynt gofynion lled band
yn y dyfodol. Daeth yr astudiaeth i'r casgliad y bydd y galw am led
band yn y dyfodol yn cael ei ddominyddu gan ffrydio fideo a
throsglwyddo ffeiliau mawr a hefyd:
- erbyn 2008, y gallai'r galw am led band ar yr aelwydydd dwysaf
gyrraedd 18Mbps i lawrlwytho a 3Mbps i lwytho i fyny;
- erbyn 2012, y gallai'r galw am led band ar yr aelwydydd mwyaf
dwys gyrraedd 23Mbps i lawrlwytho a 14Mbps i lwytho i fyny.
Wrth ystyried hyd y dolenni lleol cyfartalog yn y DU a
galluoedd technegol y technolegau DSL cyfredol, mae'n glir na fydd
y technolegau yma'n gallu bodloni'r galw am led band ymhlith
aelwydydd y DU sydd wedi'i amlinellu uchod. Gallai hyn awgrymu y
bydd angen ystyried technolegau eraill i gyflwyno band eang yn y
dyfodol. Er hynny, gallai ffactorau eraill, megis datblygiadau mewn
technolegau cywasgu, effeithio ar y galw am led band a chaniatáu i
DSL barhau'n ateb ymarferol yn hirach na'r d
isgwyl.
Casgliadau
Yng Nghymru, mae ymyriadau gan Lywodraeth y Cynulliad wedi
sicrhau bod bron pob cyfnewidfa wedi'i galluogi ar gyfer ADSL ac,
oherwydd hynny, bod band eang ar gael bellach i bron bob aelwyd yng
Nghymru. Er hynny, er bod argaeledd y gwasanaethau band eang
sylfaenol yng Nghymru ac yn y DU ymylith y gorau yn y byd, ar hyn o
bryd mae Cymru'n dioddef argaeledd isel iawn o ran gwasanaethau'r
'ail genhedlaeth' ar led band uwch. Dim ond 33% o'r aelwydydd a
allai gael gwasanaeth a oedd yn cynnig 8Mbps ym mis Mawrth 2006, a
doedd yr un gwasanaeth a oedd yn cynnig lled band mwy na hynny ar
gael yn fasnachol bryd hynny. Rhaid ystyried y sefyllfa yma yn
ofalus er mwyn sicrhau na fydd aelwydydd Cymru o dan anfantais
oherwydd y cyfyngiadau yma yn y rhwydweithiau.
Mae'r galw cynyddol am led band uwch a'r ffaith nad oes fawr o
wasanaethau ar gael ar led band uwch yn dod yn faterion mwyfwy
pwysig ym maes band eang. Amcangyfrifwyd y bydd y galw am led band
yn cynyddu i lefelau uwchlaw'r hyn y gall technolegau cyfredol DSL
eu bodloni yn y DU erbyn 2012 neu hyd yn oed mor gynnar â 2008. Ar
ben hynny, mae yna dystiolaeth bod y galw am led band eisoes wedi
mynd y tu hwnt i alluoedd DSL yn Ne Corea, lle mae'r defnyddwyr yn
dewis atebion cyflymach ar ffurf cebl a ffibr yn lle eu
cysylltiadau DSL.
Bydd 21CN BT yn golygu y bydd gwasanaethau ar gael yng Nghymru
ar led band uwch, ond fydd y rhain ddim ar gael i Gymru gyfan tan
2011 a bydd yr union led band a fydd ar gael i aelwydydd unigol yn
dibynnu ar hyd eu dolen leol unigol a chyfyngiadau technolegol
eraill.
Fe allai rhagor o arloesi gan y diwydiant ysgogi rhagor o
ddatblygiadau mewn band eang, megis cyflymder uwch a chymwysiadau
arloesol. Er hynny, rhaid rhoi ystyriaeth ofalus i'r bwlch cynyddol
yn y gystadleuaeth seilwaith rhwng ardaloedd trefol a gwledig ac, i
ryw raddau, rhwng Cymru a'r DU yn ei chrynswth. Mae gweithredwyr
LLU yn parhau i ganolbwyntio'u hadnoddau nhw ar ardaloedd trefol
dwys eu poblogaeth ac mae hynny'n arwain at fwlch yn y gwasanaethau
sydd ar gael mewn ardaloedd gwledig a threfol a hyd yn oed at
wahaniaeth yng nghost y gwasanaethau rhwng yr ardaloedd hynny.
Mae'n amlwg hefyd fod galluogi cyfnewidfeydd gan weithredwyr LLU yn
tyfu'n gynt yn y DU yn ei chrynswth nag yng Nghymru, lle mae nifer
cymharol gyfyngedig o gyfnewidfeydd wedi'u clustnodi i'w dadfwndelu
a nifer fwy cyfyngedig byth wedi'i dadfwndelu yn barod. Oherwydd
hyn, gall fod angen i Lywodraeth y Cynulliad ymyrryd mwy er mwyn
sicrhau na fydd rhaniad digidol newydd yn codi yng Nghymru, lle
bydd cyfran sylweddol o'r boblogaeth yn methu â defnyddio
cymwysiadau sy'n gorfod cael band eang.
Mae'r amcangyfrifon diweddaraf yn dangos bod lefelau
mabwysiadu band eang yn debyg i lefelau'r DU gyfan. Roedd gan ryw
43% o aelwydydd Cymru gysylltiad band eang ar ddiwedd mis
Gorffennaf 2006, a oedd yn debyg i ffigurau'r DU gyfan. O'u
hystyried yn nhermau'r boblogaeth, mae'r ffigurau yma yn gyfystyr â
rhyw 20 o gysylltiadau band eang am bob 100 o drigolion.
Mae'n debyg y bydd amrediad cynyddol o ddyfeisiau cyrchu a
sianeli cyfathrebu ar led band uchel yn peri y bydd band eang yn
gyfleustod a fydd yn wirioneddol ar gael ym mhobman ac y bydd
amrediad cynyddol o gymwysiadau, gwasanaethau a deunyddiau yn
codi'r cyfraddau mabwysiadu i lefel newydd. Er hynny, mae'n debyg y
bydd adran o'r boblogaeth a fydd yn parhau i lusgo y tu ôl o ran y
cyfle i gysylltu â band eang a defnyddio band eang. Mae hyn yn
debyg o fod yn wir oherwydd materion economaidd a materion
llythrennedd cyfryngau. Mae'n bwysig deall bod yna adran o'r
boblogaeth, yn ddefnyddwyr cartref ac yn ddefnyddwyr busnes, nad
yw'n teimlo bod angen defnyddio band eang am nad ydyn nhw wedi'u
haddysgu ynghylch y posibiliadau y mae'n eu cynnig. Oherwydd hynny,
gall fod rhagor o le i Lywodraeth y Cynulliad godi ymwybyddiaeth
yng Nghymru o'r materion llythrennedd cyfryngau yma er mwyn sicrhau
bod manteision llawn y seilwaith band eang sydd ar gael yn cael eu
gwireddu.
I gloi, mae marchnad band eang Cymru mewn safle da o'i
chymharu â gweddill y DU gan ei bod yn gydradd o safbwynt y
cyflenwad a'r niferoedd sy'n mabwysiadu band eang. Er hynny, mae
gwaith arwyddocaol i'w wneud o hyd i sicrhau bod y sefyllfa yma'n
parhau ac na fydd 'rhaniad digidol' newydd yn codi.
Cyfeiriadau
Analysys Consulting Limited (2006) Penetration of
broadband technologies.
Analysys Consulting Limited (2006) Predicting UK Future
Residential Bandwidth Requirements.
Analysys Consulting Limited (2006) Sophisticated broadband
services.
Arsyllfa Band Eang Cymru (2006) Adroddiad Meincnodi Band
Eang (Ch2) Ebrill-Mehefin 2006.
Arsyllfa Band Eang Cymru (2006) Adroddiad
Meincnodi Band Eang (Ch1) Ionawr-Mawrth 2006.
Arsyllfa Band Eang Cymru (2006) Broadband Rollout and
Affordability.
Y Comisiwn Ewropeaidd (2006) E-Communications Household
Survey.
Cyngor Defnyddwyr Cymru (2006) Siopa ar y Rhyngrwyd yng
Nghymru, Cyngor Defnyddwyr Cymru.
Deutschland Online (2006) Adroddiad Deutschland
Online 3.
OECD (2006) Broadband Statistics to June 2006.
Ofcom (2006) The Communications Market – 2006.
Ofcom (2006) The Communications Market: Nations and
Regions – Wales.
ORC (2006) Residents Report Wave 4.
Ovum (2006) International Broadband Market Comparisons Update
– March 2006.
Ar gael yn
Ovum (2006) DU Broadband Status Report – March
2006.
Point Topic (2006)
Broadband
Analysis:Teleworking: Freelancers, Home SMEs and
Employees at Home.
Point Topic (2006) Broadband User Study.
Sefydliad Ffonograffig Prydain (2006) Online Music and the
UK Record Industry.
SYG (2006) Internet Access – Households and
Individuals.
SYG (2006) Internet Connectivity.
[1]
Mae'r gwaith cynllunio'n cynnwys: sicrhau'r caniatâd cynllunio
perthnasol; cydgysylltu â'r Asiantaeth Briffyrdd; cydgysylltu â'r
awdurdodau lleol; sicrhau bod gweithlu ar gael; archebu offer;
cydgysylltu â gwneuthurwyr etc. Yn gyffredinol mae 6-8 wythnos o
gynllunio'n cael ei wneud cyn unrhyw waith peiriannu
mawr.
[2]
Mae'r prisiau'n cael eu trosi o'r arian lleol i US$ gan
ddefnyddio'r gyfradd gyfnewid o'r un adeg â'r ffactorau PPP er mwyn
sicrhau cysondeb.
[3]
Ffigurau mis Gorffennaf 2006 yw'r ffigurau ar gyfer Cymru.
[4]*
Amcangyfrifon rhagarweiniol yn bennaf yw data Mecsico a
Sweden.
** Mae ystadegau'r OECD ar gyfer categori "Band eang arall" y
Weriniaeth Tsiec yn cynnwys nifer fawr o gysylltiadau band eang
diwifr sy'n cael eu darparu dros rwydweithiau ffonau symudol. Nid
yw tanysgrifiadau band eang dros rwydweithiau 3G wedi'u cynnwys ar
gyfer y gwledydd eraill ond cafodd eithriad ei wneud ar gyfer y
Weriniaeth Tsiec am fod y cysylltiadau yn defnyddio offer "gosod"
yn y cartref a'u bod yn cynnig cyflymderau o fwy na 256 kbps i'r
defnyddwyr unigol. Mae'r farchnad Tsiec yn neilltuol oherwydd nifer
uchel y cysylltiadau diwifr hynny fel canran o gyfanswm y
cysylltiadau. Mae'n bwysig nodi bod yna ddadlau parhaus yn
rhyngwladol ynghylch a ddylai'r math yma o gysylltiad diwifr (y
ceir 188,000 ohonyn nhw yn y Weriniaeth Tsiec) gael ei gynnwys mewn
cymariaethau rhyngwladol.
[5]
Bach oedd y meintiau sylfaenol a dylid trin y ffigurau yma fel rhai
dangosol yn unig
[6]
Canran yr MBCh oedd wedi'u cysylltu â'r rhyngrwyd
[7]
Ffigurau mis Gorffennaf 2006 yw'r ffigurau ar gyfer Cymru.
Tabl 14 - Defnyddio cymwysiadau band eang ymhlith defnyddwyr,
Analysys Consulting Limited, Ch4 2005 33